Đây là một trong những mục tiêu chính đặt ra với hoạt động nhiệm kỳ IV (2008 - 2013) của Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam bên cạnh Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VIAC). Đại hội khoá IV của VIAC tổ chức ngày 7/11/2008 đã thành công tốt đẹp. Sau khi nghe báo cáo tình hình hoạt động nhiệm kỳ III (2002 - 2008) và phương hướng hoạt động nhiệm kỳ IV, đại hội đã bỏ phiếu bầu ra ban lãnh đạo mới của VIAC.

Thành công...

Với 123 trọng tài viên (trong đó có 6 trọng tài viên người nước ngoài), Đại hội nhiệm kỳ III đã đạt được thành công trên nhiều lĩnh vực. Trong nhiệm kỳ III, VIAC đã tiếp nhận và thụ lý 198 vụ kiện. Trong đó, tranh chấp quốc tế là 149 vụ (chiếm 75%), tranh chấp trong nước 49 vụ (chiếm 25%). Các vụ việc giải quyết tăng cả về số lượng (hàng năm khoảng 15%) và tính phức tạp. Theo ông Nguyễn Minh Chí - Chủ tịch VIAC, nếu như trước đây các vụ tranh chấp thường tập trung vào mua bán hàng hoá, thanh toán, vận tải, bảo hiểm thì nay đã xuất hiện các loại tranh chấp mới như tranh chấp giữa các bên liên doanh hoặc hợp tác kinh doanh, tranh chấp về quyền và nghĩa vụ giữa các thành viên trong các Cty, về quyền sở hữu công nghiệp, đầu tư, đại lý, đại diện. Thông qua thực tế giải quyết của VIAC, các DN Việt Nam đã dần nhận thức được hình thức giải quyết tranh chấp thương mại bằng con đường trọng tài có nhiều ưu việt như thủ tục đơn giản, nhanh chóng, chuyên nghiệp, giữ được bí mật kinh doanh... Chính vì vậy, hình thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài ngày càng được nhiều DN lựa chọn.

Số vụ việc VIAC hòa giải thành công hoặc rút đơn kiện cũng chiếm tỷ lệ rất cao (30%). Điều này cho thấy tính hiệu quả của VIAC khi các DN đã lựa chọn Trung tâm Trọng tài là cơ quan giải quyết tranh chấp. Theo ông Từ Văn Hữu - Phó Chánh án Toà án nhân dân tối cao, mỗi năm, số vụ xét xử của ngành toà án tăng từ 10 - 12%. Năm 2008, ngành toà án sẽ phải xét xử khoảng 300.000 vụ. Việc phát triển và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp bằng hình thức trọng tài là một xu thế tất yếu và tạo điều kiện thuận lợi cho sự thành công của công tác xét xử ngành tòa án. Hòa giải tranh chấp là biện pháp giải quyết hiệu quả. Tuy nhiên, hình thức này vẫn chưa đáp ứng được thực tế đòi hỏi của nền kinh tế. Do vậy, cần nâng tầm giải quyết tranh chấp bằng hòa giải. Để đẩy mạnh vai trò hòa giải của trọng tài thương mại, giảm gánh nặng cho ngành tòa án, ông Bùi Quang Nhơn - Trọng tài viên Cần Thơ cho rằng, cần có khung pháp lý cho những quyết định hòa giải của các trung tâm trọng tài. Tòa án ban hành các quyết định hòa giải có hiệu lực thi hành. Vậy thì, các quyết định hòa giải của trọng tài cũng phải được công nhân có hiệu lực thi hành ngay. Tuy nhiên, số vụ việc giải quyết tranh chấp của VIAC chưa nhiều, chưa tương xứng với sự phát triển của các giao dịch thương mại. Việc tuyên truyền chưa được tốt, các DN chưa được phổ biến rộng rãi vai trò và tính ưu việt của cách giải quyết tranh chấp bằng con đường trọng tài.

Tăng cường hỗ trợ DN

Sự thành công của VIAC thời gian qua đã khẳng định mô hình trung tâm trọng tài bên cạnh VCCI là mô hình hiệu quả. VCCI đã có những hỗ trợ rất tích cực đối với hoạt động của VIAC và ngược lại VIAC cũng đã có nhiều đóng góp cho hoạt động của VCCI. Rất nhiều trọng tài viên đã là những cộng tác viên trong nhiều công tác xây dựng pháp luật, tư vấn hiệu quả trong các hoạt động của VCCI. Tuy nhiên, trong bối cạnh nền kinh tế hội nhập như hiện nay, mô hình trọng tài đã được quy định hoạt động theo quy chế phi chính phủ, Trung tâm Trọng tài cần tự nâng cao năng lực để cạnh tranh. Để làm được như vậy, VIAC cần xây dựng đội ngũ trọng tài viên vững mạnh, thường xuyên cập nhật trao đổi thông tin với các trung tâm trọng tài quốc tế. VIAC cũng cần đặc biệt chú trọng nâng cao tính chuyên nghiệp trong các hoạt động của mình. Trong chiến lược phát triển, VIAC cần tăng cường hợp tác với các cơ quan, tổ chức, cũng như cùng VCCI thực hiện chức năng tư vấn, hỗ trợ pháp luật cho DN. VCCI cũng sẽ lồng ghép các hoạt động hỗ trợ pháp lý cho DN với VIAC.

Về phương hướng chung, trước hết VIAC cần mở rộng, phát triển và hoàn thiện các hoạt động như nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, trợ giúp pháp lý, góp ý xây dựng pháp luật. Bên cạnh đó, VIAC cần tiếp tục xác lập và xúc tiến mạnh mẽ hơn nữa quan hệ hợp tác với các tổ chức có liên quan trong, ngoài nước và các DN nhằm góp phần vào sự phát triển của cộng đồng DN Việt Nam cũng như khẳng định vị thế của VIAC.

Để nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp, VIAC đã đề ra nội dung triển khai cụ thể như: Khi thành lập Hội đồng Trọng tài phải cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về các trọng tài viên, từ đó các bên được quyền lựa chọn đúng người có chuyên môn phù hợp; Khi tổ chức giải quyết vụ kiện phải chú trọng đặc biệt đến nghĩa vụ độc lập, vô tư, khách quan, mẫn cán của trọng tài viên. Các bên tham gia giải quyết tranh châp bằng hình thức trọng tài được đảm bảo

quyền bình đẳng, quyền tranh tụng, bí mật kinh doanh...

Trọng tài viên Albert Franceskin: Cần quảng bá hình ảnh hơn nữa

Khi chưa có trọng tài Việt Nam, các DN nước ngoài có quan hệ làm ăn với Việt Nam thường phải tìm đến các trung tâm trọng tài Singapore, Malaysia, Hongkong… Pháp luật để giải quyết tranh chấp cũng thường được áp dụng theo các nơi đó. Đến nay, Việt Nam đã có một số trung tâm trọng tài, có pháp lệnh trọng tài. Tuy nhiên, nhiều DN nước ngoài vẫn chưa quen và có thể vẫn còn băn khoăn với các trung tâm trọng tài Việt Nam. Bởi vì các quyết định trọng tài là quyết định mang tính chung thẩm (quyết định có hiệu lực thi hành ngay). Chính vì vậy, Trung tâm Trọng tài quốc tế cần mở rộng liên hệ với các DN, hiệp hội DN, các phòng thương mại của các quốc gia có DN đối tác để giới thiệu và quảng bá hình ảnh của mình.

Trọng tài viên Đinh Thị Mỹ Loan: Cần phải phủ sóng hơn nữa

Theo báo cáo của Ban Chấp hành, 3 tháng trở lại đây đã có 3 khoá học, 6 năm qua đã có 98 khoá học trên 37 tỉnh, thành phố về giải quyết tranh chấp thương mại và phương thức giải quyết trọng tài kinh tế. Tuy nhiên, như vậy là chưa đủ, cần phải phủ sóng hơn nữa. DN vẫn chưa hiểu biết thấu đáo về những điểm mạnh của cách giải quyết tranh chấp bằng hình thức trọng tài kinh tế. Bên cạnh đó, trình độ của trọng tài viên cũng cần được chú ý nâng cao hơn nữa để đáp ứng yêu cầu hội nhập của nền kinh tế.

Trọng tài viên Phan Trung Hoài: Vẫn còn vướng mắc

Để nâng cao tính chuyên nghiệp, VIAC có thể xuất bản sách về những vụ việc xét xử giải quyết của mình (coi đây như những án lệ) và những cuốn sổ tay trọng tài viên. Những ấn phẩm này sẽ giúp cho các trọng tài viên tham khảo phục vụ công tác xét xử. Ông Hoài cũng đưa ra một số vướng mắc trong quá trình xét xử trọng tài hiện nay. Một số hợp đồng thương mại có điều khoản trọng tài. Tuy nhiên, tên của Trung tâm Trọng tài chỉ định trong hợp đồng chỉ cần sai một chữ đôi khi cũng bị tòà án tuyên là vô hiệu. Dẫn tới thực tế, vụ việc lại được chuyển sang toà xét xử. Một số trường hợp khác thì lại vướng mắc ở công tác giám định. Muốn khắc phục tình trạng này, cần có quy định chặt chẽ hơn trong vấn đề cơ quan giám định, chất lượng giám định.

Trọng tài viên Nguyễn Thị Như Liêm: Tạo không khí hoạt động năng động trong trọng tài viên

Phí xét xử trọng tài cần được nâng lên, mức phí như hiện nay là quá thấp. Trung tâm Trọng tài sẽ trích một phần kinh phí xét xử để mở rộng mối liên hệ giữa các trọng tài viên để trao đổi hỗ trợ nhau thông tin. Cần tạo một không khí hoạt động năng động hơn đối với các trọng tài viên. Trọng tài viên cần thường xuyên tiếp cận DN, phổ biến cho DN, hướng dẫn DN soạn thảo hợp đồng.
Trọng tài viên Phạm Duy Nghĩa: Cần mở rộng liên kết
“VIAC cần mở rộng liên kết với các trung tâm trọng tài Singapore, HongKong... đồng thời hợp tác chặt chẽ với các đoàn luật sư các tỉnh. Về phía DN, VIAC cần tích cực tạo hình ảnh tin cậy đối với DN, làm thế nào để DN luôn nhớ đến VIAC trong mọi hoạt động thương mại của mình. Ngoài ra, VIAC cần chú trọng nâng cao tính chuyên nghiệp cũng như cung cấp thêm nhiều dịch vu cho DN như tư vấn, hòa giải...”
Bá Tú