Dự án này đầu tư xây dựng một số đoạn trên tuyến Bắc - Nam giai đoạn 2017-2020 nhằm giải quyết kịp thời nhu cầu giao thông trong khu vực, đồng thời khắc phục tình trạng ùn tắc giao thông trên các tuyến giao thông hiện có, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng, góp phần từng bước hoàn thiện hệ thống giao thông đồng bộ, hiện đại trên phạm vi cả nước, từng bước cải thiện năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Để đảm bảo tính hiệu quả cũng như lợi ích của dự án, tại Hội nghi Diên Hồng, đại biểu, Nguyễn Ngọc Phương (đoàn Quảng Bình) lưu ý, hệ thống giao thông thể hiện đẳng cấp của một quốc gia, hơn nữa muốn phát triển kinh tế phải có cơ sở hạ tầng hiện đại, phải có đường cao tốc tiết kiệm thời gian, nhiên liệu, lãng phí hạn chế tai nạn giao thông. Cùng với đó, cần tập trung khắc phục hạn chế từ BOT thời gian qua, chuyển từ chỉ định thầu sang đấu thầu, làm đường mới không lặp lại những gì người dân không đồng tình, triển khai trên tinh thần công khai, dân chủ, minh bạch, không gây bức xúc cho nhân dân.

“Quy mô đầu tư phải tính đến hiệu quả tầm nhìn dài hạn. Chính phủ phải quan tâm đến giải phóng mặt bằng một lần, cắm mốc lộ giới để hạn chế chi phí đầu tư trong giai đoạn tiếp theo” đại biểu Phương nhìn nhận.

Cũng theo đại biểu Phương, trong quy hoạch phải lưu ý đến độ cao, hiện mới chỉ quy hoạch về mặt rộng của đường, khiến người dân khi làm nhà cao hơn đường hoặc ngược lại. Công tác giải phóng mặt bằng phải có khung chính sách cụ thể, có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và từng địa phương. Chính phủ cần lựa chọn nhà thầu có năng lực; trong đánh giá tác động môi trường cần có đường gom dân sinh, cống thoát nước, thống nhất mức đền bù, không để chênh lệch giữa các địa phương gây bức xúc cho nhân dân; chú trọng các đường gom dân sinh, tạo thuận lợi cho người dân đi lại
.
Mặt khác, cần tiếp tục nghiên cứu cập nhật tổng thể, mở rộng quy hoạch cả đường bộ, đường sắt, đường thủy, hàng không phù hợp với nền kinh tế của đất nước, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng. Công tác giải phóng mặt bằng cần bảo đảm tiến độ, rút ngắn thời gian không để sớm đưa công trình vào khai thác, kéo dài phát sinh chi phí, làm cho thời hạn thu phí tăng lên.

“Chính phủ yêu cầu doanh nghiệp có kế hoạch triển khai cụ thể, đặc biệt chỉ đạo Ngân hàng nhà nước ưu tiên sắp xếp nguồn vốn, cần có Ban chỉ đạo thực hiện gồm sự tham gia của bộ, ngành để triển khai thực hiện dự án công khai, minh bạch, hiệu quả” đại biểu Phương nói.

Ở góc độ phạm vi nghiêm cứu dự án, đại biểu Nguyễn Quốc Hận (Cà Mau) cho rằng, dự án phải bao gồm toàn bộ từ đoạn đường cao tốc trên hành lang kinh tế Bắc – Nam từ cửa khẩu hữu nghị Lạng Sơn đến đất mũi tỉnh Cà Mau. Tỉnh Cà Mau là một trong 4 tỉnh trọng điểm kinh tế của vùng, là một trong những vựa tôm lớn nhất của vùng Đồng bằng song Cửu Long.

“Để xuất khẩu đạt 2 tỷ USD/năm theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ thì lượng vật tư thủy sản phục vụ sản xuất và nguồn nguyên liệu xuất đi là rất lớn, mà hầu hết phải được vận chuyển bằng đường bộ, đến lúc đó đường quốc lộ 1A, đường duy nhất của đoạn này không thể đáp ứng nhu cầu vận chuyển chứ chưa nói đến nhu cầu lưu thong khi cảng Hòn Khoai đi vào hoạt động” đại biểu Hận đánh giá.

Theo đại biểu Hận, trong điều kiện ngân sách nhà nước còn khó khăn, thì việc lồng ghép các chương trình với nhau là việc làm cần thiết. Thay vì đầu tư các đê biển chống biến đổi khí hậu đơn lẻ, thì kết hợp xây dựng đê chắn song ngăn nước biển dâng với xây dựng đường cao tốc, khi đó sẽ tiết kiệm được nhiều ngân sách nhà nước, đồng thời bảo đảm phát triển bền vững.

Đồng ý cao về báo cáo khả thi của bộ giao thông vận tải, đại biểu Nguyễn Anh Trí (Hà Nội) chia sẻ, Chính phủ cần tiếp thu đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội để nghiên cứu sâu dự án, khắc phục những bất cập khi triển khai. Đề nghị Bộ GT - VT cần xem xet sự cấp thiết của đoạn nào để thiết lập trình tự ưu tiên hợp lý nhất. Không nên làm đường cao tốc chỉ có hai làn đường, nhất là đoạn Cam Lộ – La Sơn, ít nhất là phải 4 làn. Tổng mức đầu tư 118.716 tỷ, nhiều ý kiến cho rằng số đó không đủ, cần cập nhật tính đủ và sát nhất để tránh tình trạng “đầu chuột đuôi voi”.

Lưu ý thêm, đại biểu Trí nói, thời gian qua BOT còn những điều chưa ổn gây bức xúc cho xã hội, vì vậy cần kinh nghiệm để thực hiện những đoạn đường BOT tốt hơn. Vì đây là một dự án lớn, nên đề nghị Chính phủ thành lập một Ban quan lý dự án có năng lực, quyết liệt không để dự án triển khai chậm tiến độ. Chính phủ cần có kế hoạch phát huy năng lực vận chuyển của đường Hồ Chí Minh, vì thời gian qua năng lực vận chuyển qua tuyến đường này thấp để có những điều chỉnh hợp lý.

Nghi ngờ tính hiệu quả dự án, đại biểu Trần Văn Tiến (Vĩnh Phúc) cho rằng, Bộ GT - VT cần cung cấp thêm năng lực thông xe của tuyến đường, lưu lượng xe hiện tại đối với mỗi khu vực có đoạn đường dự kiến để thấy được mức độ cần thiết phải đầu tư.

“Chưa đồng tình về phương án đầu tư tổ chức các luồng xe vẫn theo lối truyền thống, chưa đầu tư phát triển sang hai bên chưa đồng tình do gây lãng phí đầu tư, việc mở rộng quy mô từ 2 làn xe lên 4 làn xe hoặc từ 4 làn xe lên 6 làn xe, khi đó toàn bộ hệ thống bảo vệ, hệ thống giao thong hai bên đường đều phải gỡ bỏ, toàn bộ các lớp đất hai bên đường, hai bên lề đường phải bóc bỏ… gây lãng phí cho đầu tư xây dựng” đại biểu Tiến nói.

Đại biểu Tiến khẳng định, việc giải phóng mặt bằng để mở rộng quy mô đường ở giai đoạn sau rất khó khăn, bởi người dân có đất hai bên đường hầu hết đã đầu tư các công trình kiên cố để ổn định cuộc sống. Đồng thời, các khu dân cư sát đường các công trình hạ tầng phục vụ dân sinh dọc theo đoạn tuyến cũng như các công trình kết nối và khu dân cư…sẽ khiến việc giải phóng mặt bằng khó khăn và tốn kém hơn rất nhiều.

Còn về tính khả thi vốn cho dự án xã hội hoá, đại biểu Đỗ Trọng Hưng (Thanh Hóa), Chính phủ cần nghiên cứu kỹ về vốn cho 3 dự án triển theo hình thức hợp tác công tư (PPP), huy động của các tổ chức tín dung, bên cạnh vốn nhà nước hỗ trợ việc huy động vốn trong nước là khả thi. “Chính phủ phải bảo đảm công khai minh bạch xác định rõ phương án tài chính,năng lực nhà đầu tư, nếu khó khăn về vốn thì tăng tỷ lệ chủ sở hữu, cần triển khai các cơ chế phù hợp để huy động nguồn vốn từ nhà đầu tư nước ngoài” đại biểu Hưng khuyến nghị.