Đại biểu Hoàng Quang Hàm.

Đại biểu Hoàng Quang Hàm.

Tăng trưởng lên xuống thất thường 

Nếu lý giải do quý I vào dịp tết nên sản xuất giảm sút thì không thuyết phục vì được bù đắp bởi tiêu dùng và du lịch nên giảm sút cũng không thể giảm quá sâu. Mặt khác, do quy trình ngân sách theo năm nên đầu năm chí ít cũng không thể làm tốc độ tăng trưởng giảm quá nhanh, vì quý I có thể giảm chi đầu tư nhưng các khoản chi khác vẫn phải chi và chi tiêu ngân sách chỉ tác động một phần đến tăng trưởng.

Theo đại biểu Hàm, sản xuất cũng không thể đình trệ đột ngột trên diện rộng để GDP rơi tự do như diễn biến mấy năm gần đây. “Rất là kỳ lạ nếu quý IV 2015 cả nước “hân hoan” vì tăng trưởng đạt 7,01% thì  quý I 2016 rơi thẳng xuống còn 5,48%  giảm hơn 22%. Mức tăng trưởng này nhích nên trong quý II. Quý III và đạt mức cao là  6,68% ở quý IV 2016 nhưng lại “đột ngột” giảm ngay quý tiếp theo liền kề quý I 2017 giảm xuống còn 5,1%. Và GDP lại tăng tốc rất “thần kỳ” vào các quý cuối năm 2017 quý III đạt 7,46% và dự báo quý IV 7,31%. Còn quý I 2018 có thoát khỏi quy luật bất thường này hay không thì chưa rõ”. – đại biểu Hàm thông tin.

Ông nhấn mạnh: Cử chi cho rằng nếu thống kê tốt không có nghi vấn gì thì tăng trưởng đang có những điểm ngẽn rất bất hợp lý trái với logic thông thường nên đề nghị chính phủ phải làm rõ và có giải pháp khắc phục ngay không để tình trạng này tiếp tục xảy ra 2018 và quý I các năm sau.

Kỷ luật tài khoá chưa nghiêm

Về dự toán 2018, đại biểu Hàm đưa ra 2 vấn đề và đề xuất một số kiến nghị.

Thứ nhất, trong điều kiện nguồn lực hạn hẹp, phần lớn là tiền vay nên phân bổ chi đầu tư phát triển dàn trải ưu tiên cho phát triển cơ cấu lại nền kinh tế bố trí chậm và không đủ vốn. 80 nghìn tỷ để dành cho các công trình quan trọng quốc gia nhưng đã 3 năm kể cả 2018 chưa bố tri và giải ngân được vốn. Kỳ họp này sẽ thông qua báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án cảng hàng không quốc tế Long Thành và chủ trương đầu tư đường cao tốc Bắc – Nam nhưng không bố trí vốn cho kế hoạch 2018 cũng không để dành một phần vốn 2018, chờ quyết định của Quốc hội sẽ phân bổ sau nên không có nguồn tiền để triển khai thực hiện các dự án này trong năm 2018.

2 chương trình mục tiêu quốc gia nông thôn mới và giảm nghèo bền vững sau 3 năm T.Ư bố trí được 37.650 tỷ đồng, khoảng 36% mức tối thiều được phê duyệt trong 5 năm, nên khó đạt mục tiêu vốn của 21 chương trình mục tiêu làm nên tất cả các lĩnh vực để cơ cấu lại nền kinh tế, nhưng kế hoạch trung hạn bố trí được 53% vốn được Thủ tướng phê duyệt.

“Với tốc độ bố trí như hiện nay, kết thúc kế hoạch còn giảm xuống dưới 53% nên việc đật mục tiêu cơ cấu lại nền kinh tế khó đảm bảo. Nhiều chính sách phát triển đồng bào dân tộc vùng núi bố trí không đủ vốn hoặc không bố trí vốn. Ngân sách T.Ư hạn hẹp 2015 -2016 đều hụt thu, khó khăn trong bố trí cho các công trình dự án quan trọng nhưng hỗ trợ chi cho địa phương dàn trải vượt quy định của ngân sách nhà nước (quy định là vượt ngân sách không quá 30%) nhưng dự toán 2018 bố trí 46,29%. Các vấn đề trên Chính phủ phải có nhìn nhận nghiêm túc và có giải pháp khắc phục nếu muốn đạt các mục tiêu phát triển”. – đại biểu Hàm nói.

Thứ hai, bội chi cao, nợ công sát trần, thu ngân sách dự báo không đạt kế hoạch trung hạn, nhưng kỷ luật tài khoá chưa nghiêm, nợ công dự báo đến 2020 khoảng 4,2 triệu tỷ trả lãi vay hàng năm chiếm khoảng 7 – 8 % tổng chi ngân sách cả nước, bình quân 1 năm trả lãi hơn 100 nghìn tỷ xấp xỉ ½ số tiền bán vốn nhà nước trong 5 năm. Khả năng trả nợ rất khó khăn, ngân sách T.Ư nhiều năm không có thặng dư để trả nợ phải vay đảo nợ làm quy mô nợ tăng nhanh nợ chồng nên nợ, dự báo đến năm 2020 vẫn không khắc phục được, nguồn trả nợ vẫn từ nguồn vay mới và nên tới 252 nghìn tỷ.

“Nợ công nhiều năm nay tăng thu tiết kiệm chi chưa ưu tiên giảm bội chi trả nợ, tinh giảm biên chế không đạt mục tiêu nên thực hiện giảm chi bộ máy không hiệu quả, trong hai năm 2015 – 2016 khối hành chính giảm được 0,83% còn quá xa so với mục tiêu 2021 là 10%”. – đại biểu Hàm nhấn mạnh.

Theo ông Hàm, việc giao biên chế vẫn chậm và hiệu quả thấp nên giảm chi ngân sách không cao, còn thiếu 5/7 nghìn đơn vị triển khai chuyển phí thành giá. Bên cạnh đó, giải pháp để giảm trừ chi ngân sách cho các đơn vị sự nghiệp, nhất là các đơn vị có sự nghiệp có nguồn thu lớn, ảnh hưởng đến các đơn vị sự nghiệp của T.Ư.

Qua thanh tra, kiểm toán nhiều dự án khoản chi sai xuất toán thu hồi, vốn ODA là vốn vay ký vay ký quỹ nhưng không bố trí đủ dự toán dẫn đến dù chưa sử dụng đầu tư nhưng vẫn trả phí theo cam kết, công trình kéo dài chậm đưa vào sử dụng.

Bên cạnh đó, kế hoạch trung hạn bố trí 300 nghìn tỷ đồng vốn OAD mới đáp ứng 70 – 80% cam kết đã ký. Nếu tính cả Hiệp định mới ký thêm cũng chỉ đáp ứng 60- 62 %. Nhưng việc ký thêm các Hiệp định mới vẫn đang diễn ra và chưa đánh giá tác động đến nợ công một cách thoả đáng. Năm 2015 – 2016 đã bổ sung dự toán, đã quyết toán nhưng kỳ học này vẫn xin bổ sung sự toán ODA 14 nghìn tỷ đồng, tình trạng này kéo dài nhiều năm chưa có dấu hiệu chấm dứt.

Bên cạnh những nội dung quản lý ngân sách, đại biểu Hàm cũng cho rằng, ODA nợ công bất cập yếu kém, chính sách thu cũng chậm thay đổi nên không đảm bảo nguồn chi và cân đối ngân sách. Nhiều nội dung ảnh hưởng nghiêm trọng đến chỉ tiêu an toàn nợ công và kế hoạch trung hạn như chưa minh bạch và báo cáo rõ số liệu với Quốc hội như số tiền tích luỹ đã ứng trả nợ thay cho dự án vạy lại, dự án do Chính phủ bảo lãnh hay chậm trả hoặc không trả được nợ. Các dự án BOT trả chậm bằng ngân sách đã đến và sẽ đến thời hạn trả nợ.

Tăng thu, tiết kiệm chi

Từ thực tế trên đại biểu Hàm đề nghị, Chính phủ cần kịp thời cải cách chính sách thu, thực hiện nghiêm chủ trương giảm biên chế, giao dự toán theo đúng biên chế được giao. Đẩy nhanh quá trình đổi mới cơ chế tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp để giảm chi ngân sách, đặc biệt phải cân nhắc khoán chi không thường xuyên mua sắm, sửa chữa lớn cho các đơn vị có nguồn thu lớn đã tự chủ được kinh phí hoạt động thường xuyên. Tăng thu tiết kiệm chi phải ưu tiên giảm bội chi trả nợ. Kiểm soát chặt chẽ việc ký kết quản lý và sử dụng vốn vay ODA.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng nên cân nhắc cắt giảm 13 nghìn tỷ đồng trái phiếu chưa phân bổ vì nếu với dự toán vay ODA và phát hành trái phiếu năm 2018 công với số dư 2017 không thể giải ngân hết chuyển sang 2018 sẽ giữ được bội chi 2018.

Ngoài ra, cần sắp xếp lại kế hoạch đầu tư công 2018 để dành nguồn triển khai 2 dự án quan trọng quốc  gia, bố trí thu hồi tối thiểu 30% nợ xây dựng cơ bản và vốn ứng trước để đảm bảo hết 2020 trả hết nợ đọng và thu hồi vốn ứng theo số liệu Quốc hội đã khuyến nghị, đảm bảo vốn đầu tư của ngân sách T.Ư bố trí không mục tiêu không quá 30% theo quy định của Luật ngân sách hỗ trợ cho địa phương. Tăng vốn cho 2 chương trình mục tiêu quốc gia và 21 chương trình mục tiêu được cấp có thẩm quyền quyết định.

Đặc biệt, cần báo cáo với Quốc hội số vốn vay đã cam kết với nhà tài trợ đến năm 2020 số dự toán còn thiếu hoặc dư địa phải bố trí và báo những chỉ tiêu những vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng đến nợ công ở trên như đã nói mà chưa được báo cáo và đặc biệt là vốn vay cam kết ODA ban tài chính ngân sách đã có ý kiến với Chính phủ đề nghị báo cáo 30/9  để có thể giám sát được nợ công hiện nay chưa có số liệu