- Ông đánh giá thế nào về cơ chế chính sách đặc thù cho TP.HCM mà Quốc hội đã thông qua tại kỳ họp cuối năm 2017?


Quá tốt và không thể trễ hơn được nữa! Thậm chí là hơi muộn, nếu xét về nhu cầu và tốc độ phát triển của thành phố. Cách đây 10 năm, sau thời điểm khủng hoảng tài chính toàn cầu hoặc sớm hơn nữa, nếu chính sách đặc biệt này ra đời thì đến nay chúng ta sẽ có một TP.HCM phát triển hơn nhiều, thậm chí diện mạo của cả nền kinh tế cũng khác.

Nên mở rộng cho phép phát hành trái phiếu chính quyền địa phương cho các tổ chức nước ngoài để tăng nguồn thu ngoại tệ, thay vì tăng vay.

TP.HCM đóng góp 30% ngân sách quốc gia, hơn 21% tổng sản phẩm nội địa, là đầu tàu kinh tế phía Nam, song đã mất ít nhất 10 năm bị cản trở bởi cơ chế “xin ý kiến Trung ương”. Nhiều cơ hội thu hút đầu tư đã mất. Nghị quyết 54 có thể coi như liều “doping” cho nền kinh tế cả nước, chứ không riêng gì thành phố. Nghị quyết này sẽ bổ trợ cho hàng loạt chính sách phát triển của doanh nghiệp và Nghị quyết Trung ương 5 liên quan đến phát triển kinh tế tư nhân; mở ra nhiều cánh cửa thông thoáng cho thành phố phát triển nhanh hơn. Tôi được biết nếu thí điểm thành công, mô hình sẽ được nhân rộng tại nhiều thành phố khác nữa trên cả nước, khơi dậy thế mạnh của từng địa phương, nâng cao tính cạnh tranh và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

- Trong 4 lĩnh vực mà thành phố được “đặc cách”, ông đặc biệt quan tâm lĩnh vực nào?

Thực tế những cơ chế chính sách được coi là đặc cách này không mới, nhưng như tôi đã nói, sẽ mở ra cánh cửa thu hút nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước. Một yếu tố tích cực mà tôi đặc biệt lưu ý là TP.HCM được phát hành trái phiếu địa phương để thu hút nguồn vốn tài trợ cho chương trình hạ tầng của thành phố và chi đầu tư khác. TP.HCM hiện cần nguồn vốn lớn đề đầu tư phát triển hạ tầng, nếu có nguồn vốn đầu tư lớn từ nước ngoài vào TP.HCM nhờ chính sách đặc thù này thì chắc chắn bộ mặt của thành phố sẽ sớm thay đổi.

- Thu hút nguồn vốn ngoại từ các chính sách về giá thuê đất, thuế, phí… theo ông đã đủ chưa để nâng cao vai trò một thành phố là “đầu tàu” kinh tế của cả nước hay chưa?

Nghị quyết 54 khiến thành phố trở hấp dẫn hơn trong mắt các nhà đầu tư. TP.HCM được phép phát hành trái phiếu địa phương để thu hút nguồn vốn cho một số dự án hạ tầng và chi đầu tư khác. Song ta không nên chỉ trông chờ vào nguồn vốn đầu tư trong nước, cần phải huy động cả nguồn vốn đầu tư nước ngoài qua việc phát hành trái phiếu địa phương cho các tổ chức kinh tế và tư nhân nước ngoài, hơn nữa, không những phát hành trái phiếu bằng tiền đồng mà cả bằng ngoại tệ. Trái phiếu được bảo đảm bằng khả năng thu thuế của thành phố và ngân sách nói chung của thành phố, bảo đảm khả năng trả nợ của thành phố. Hình thức đầu tư vào trái phiếu của thành phố có thể được xem là đầu tư gián tiếp, bên cạnh những dự án mà các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài đầu tư trực tiếp.

Một số quốc gia có phát triển chương trình phát hành trái phiếu miễn thuế, là một loại công cụ đầu tư hấp dẫn. Mua trái phiếu TP.HCM mà không đóng lãi thu nhập từ trái phiếu cũng khá hấp dẫn nhà đầu tư. Tôi nghĩ Thành phố nên xem xét và đề xuất vấn đề này.

- Nhưng nếu mở rộng phát hành trái phiếu ra nước ngoài, nguy cơ nợ công lại tăng lên?

Đó là điều hiển nhiên. Tuy nhiên, việc cân đối tài khoản vãng lai của quốc gia và việc bảo đảm dự trữ quốc gia là việc của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Thành phố cần làm việc với NHNN để phát hành trái phiều bằng ngoại tệ cho các tổ chức kinh tế và cá nhân nước ngoài, để bảo đảm nợ công, đặc biệt nợ công trên ngoại tệ nằm trong sự kiểm soát của chính phủ và NHNN. Để bù trừ cho những đặc cách này, thành phố phải hỗ trợ chính phủ trong kiểm soát nợ nước ngoài và thanh toán nợ nước ngoài. Tôi đề xuất chính phủ nên giao chỉ tiêu cho thành phố trong việc đóng góp ngân sách bằng ngoại tệ để giúp chính phủ trả nợ nước ngoài. Đây là điều khả thi vì khi nhận được đầu tư nước ngoài thì nguồn thu thuế của thành phố cũng dồi dào hơn, tăng khả năng đóng góp cho ngân sách quốc gia.

- Theo ông, trước mắt thành phố cần hiện thực hóa Nghị quyết bằng những việc làm cụ thể như thế nào?

Có chi tiết quan trọng mà tôi không thấy được đề cập sau khi Nghị quyết đã có hiệu lực, đó là chính TP.HCM chưa đưa ra một phân tích định lượng được tác động từ các cơ chế đặc biệt này. Chẳng hạn những quy định về sử dụng đất, đầu tư, phân quyền, chi thu ngân sách… phải được lượng hóa. Theo tôi được biết, tháng 5 tới, thành phố phải trình Quốc hội Báo cáo đánh giá đầu tiên sau khi thực hiện Nghị quyết 54. Những quy định như phân quyền quản lý cũng mang định tính, cũng phải được tính toán cụ thể, chi tiết qua từng năm trong 3 năm tới để dự báo và thực thi. Từ đó, Quốc hội và người dân có cơ sở để giám sát, theo dõi, đánh giá hiệu quả.

- Xin cảm ơn ông!

Cơ chế đặc thù

Nghị quyết 54 về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM đã được Quốc hội thông qua ngày 24/11/2017 và có hiệu lực từ ngày 15/1/2018. Theo đó, có 4 nhóm cơ chế đặc thù được dành cho TP.HCM. Đó là tăng quyền tự chủ trong nhiều lĩnh vực khác nhau (quản lý đất đai; quản lý đầu tư; tài chính ngân sách); có cơ chế ủy quyền và thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức thuộc thành phố quản lý; tăng tính tự chủ của thành phố về ngân sách liên quan đến thuế, phí và cho phép sắp xếp lại các phòng, cơ sở, bộ phận tham mưu theo hướng tinh gọn