- Thưa chuyên gia, ông nhận định thế nào về thông tin về người Việt chi một số tiền lớn để mua bất động sản tại nước ngoài?

Theo tôi, đây không phải là một thông tin tốt, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang cần ngoại tệ để phát triển kinh tế. Số tiền này phải để lại trong nước để sản xuất kinh doanh, tuy nhiên, bằng nhiều cách, một bộ phận người Việt đã đưa được ra nước ngoài để mua bất động sản. Việc đầu tư bất động sản tại nước ngoài không giúp cho kinh tế Việt Nam phát triển, thậm chí còn gây thất thoại lớn về ngoại tệ cho Việt Nam.

Con số 3 tỷ USD là không hề nhỏ, tuy nhiên chúng ta có thể thấy đó chỉ là số tiền người Việt mua bất động sản tại Mỹ, chưa tính châu Âu, Canada, Úc... Như vậy, số tiền chảy ra nước ngoài thậm chí lớn hơn rất nhiều lần.

TS. Nguyễn Trí Hiếu

TS. Nguyễn Trí Hiếu

- Giữa bối cảnh Việt Nam đang muốn cải cách để thu hút vốn đầu tư nước ngoài thì dòng tiền trong nước di chuyển ra nước ngoài, liệu điều này có đáng lo ngại?

Tôi cho rằng, dù chuyển tiền ra nước ngoài một cách hợp pháp hay bất hợp pháp đều đáng lo ngại. Hiện nay, theo quy định về Quản lý ngoại hối của Việt Nam, mua bất động sản nước ngoài không nằm trong phạm vi này trừ trường hợp mua tậu bất động sản gắn liền với một dự án đầu tư đã được chính phủ cấp phép. Như vậy, nhiều khả năng 3 tỷ USD được chuyển ngầm theo cách bất hợp pháp. Thậm chí, chúng ta có thể đặt ra câu hỏi nghi vấn "liệu có hay không hành động rửa tiền trong con số này"? Nếu có  thì những giao dịch này là bất hợp pháp, phải bị truy tố để tránh những hậu quả xấu về sau.

- Nếu cho rằng, đây là nguồn tiền hợp pháp, liệu đây chỉ là một hành động mở rộng kinh doanh tại nước ngoài hay thể hiện một bộ phận người giàu có ở Việt Nam muốn thoát ly khỏi đất nước? Hiện tượng này có phải là hồi chuông cảnh báo về một đợt sóng ngầm di cư ra nước ngoài của giới nhà giàu Việt Nam?

Kinh thánh Thiên chúa giáo có câu "tiền bạc của ngươi ở đâu, lòng trí của ngươi ở đó". Việc người Việt mua tài sản bất động sản ở nước họ cho thấy, những người giàu có đã toan tính và chuẩn bị cho bản thân hoặc thế hệ sau ra nước ngoài sinh sống và lập nghiệp và đã có tư tưởng muốn thoát ly khỏi đất nước. Vì sao họ lại chọn sinh sống và đầu tư tại quốc gia khác mà không phải ở lại Việt Nam?

Mặc dù đến nay chưa có bằng chứng cụ thể báo động hiện tượng này sẽ trở thành một cơn sóng, nhưng nếu không chú ý, có thể trong tương lai, việc sẽ tạo thành 1 phong trào di cư ra nước ngoài trên quy mô lớn.

- Điều này có đặt ra câu hỏi gì về chất lượng môi trường sống, môi trường kinh doanh tại Việt Nam? Lý do càng nhiều doanh nhân VN đầu tư tại nước ngoài là gì? Liệu có phải DN Việt Nam đang cảm thấy không yên tâm về môi trường kinh doanh hiện nay?

Rất nhiều DN VN cảm thấy bất an khi nói đến môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Luật pháp thay đổi thường xuyên, chưa ổn định, nhiều luật lệ chồng ché và nhiều thủ tục nhiêu khê phức tạp; các DN thường xuyên phải tốn chi phí ngoài mới làm ăn thuân lợi. Môi trường sống ngày càng suy giảm nghiêm trọng; ô nhiễm môi trường, thực phẩm bẩn, chất lượng y tế, giáo dục chưa được nâng cao... đã khiến gia tăng số lượng người Việt muốn di cư ra nước ngoài để tìm kiếm một đất nước có chất lượng sống tốt hơn. Và khi họ ra nước ngoài và có điều kiện để ở lại, họ sẽ định cư tại đó và không trở về Việt Nam.

Chúng ta có thể thấy, khi các du học sinh thực hiện xong chương trình đào tạo tại nước ngoài, đa số tìm kiếm cho mình một công việc hoặc học lên bậc cao hơn để tăng khả năng được ở lại. Nhiều du học sinh khác sau khi tốt nghiệp tìm cách định cư tại quốc gia tạm trú thay vì trở về  Việt Nam. Trên thực tế, việc này đã gây ra thất thoáng chất xám, tài nguyên nhân lực cho đất nước.

Hiện nay đang có nhiều người quan tâm tới chương trình EB5, một chương trình của chính phủ Mỹ cấp thẻ xanh cho một người đầu tư vào Mỹ và gia đình của họ,  thể hiện rõ ràng hơn tâm lý thoát ly khỏi Việt Nam. Điều này đặt ra thách thức cho Chính phủ là cần có những hành động quyết liệt hơn nếu không muốn xảy ra tình trạng chảy máu chất xám hay sóng ngầm di cư diện rộng.

- Nếu để hiện tượng này tiếp tục xảy ra, Việt Nam sẽ chịu những ảnh hưởng và thiệt hại như thế nào?

Quay lại câu chuyện chuyển tiền ra nước ngoài đầu tư bất động sản. Một trong những cách “”chuyển tiền” thông dụng là sử dụng cấu trúc tài chính, thiết kế tài chính (financial engineering) với 4 bên, hai bên ở VN và hai bên ở Mỹ. Hai bên ở VN trao tiền đồng cho nhau, và người nhận tiền đồng ở VN ra lệnh cho người liên quan ở Mỹ chuyển một số USD tương đương cho một người thứ tư ở Mỹ để mua nhà. Theo thiết kế này, USD không ra khỏi Việt Nam nhưng người mua nhà vẫn có được số tiền USD mong muốn. Tuy vậy, hành động này nằm trong vùng xám giữa hợp pháp và không hợp pháp. Chính phủ và Ngân hàng nhà nước cần xác định cụ thể là những giao dịch kiểu này thuộc loại cho phép hay không cho phép.

Bên cạnh đó, việc này sẽ tạo thuận lợi cho làn sóng “di cư” phát triển mạnh mẽ khi người dân thấy được con đường mua tậu tài sản ở nước ngoài trở nên dễ dàng. Đồng thời hỗ trợ nạn tham nhũng phát triển khi họ tìm được con đường tẩu tán tài sản ra nước ngoài một cách thuận lợi và ít tốn phí.

Hiện nay đang có rất nhiều người Việt đầu tư bất động sản tại Mỹ

Hiện nay đang có rất nhiều người Việt đầu tư bất động sản tại Mỹ, Canada, Úc... làm dấy lên lo ngại về một đợt sóng ngầm di cư trong tương lai

- Theo Ông, chúng ta cần phải làm gì để hạn chế lượng vốn lớn di chuyển khỏi đất nước trong bối cảnh Việt Nam đang cần vốn để phát triển?

Ngân hàng nhà nước cần thực hiện chặt chẽ những quy định quản lý ngoại hối và quản lý dòng tiền ra nước ngoài. Hơn nữa, chính phủ cũng cần vào cuộc tích cực hơn nữa trong việc khuyến khích và có những chính sách ưu đãi cho những nhân tài học tập tại nước ngoài trở về đất nước làm việc và cống hiến.

Tôi cũng nhấn mạnh rằng, Chính phủ phải triệt để tiêu trừ nạn tham nhũng, vì tham nhũng là nguyên nhân của việc đi tìm những công cụ và cơ hội tẩu tán tài sản ra nước ngoài, nhằm tránh sự truy lùng của các cơ quan chức năng. Không còn nạn tham nhũng, môi trường sống và kinh doanh mới trở nên minh bạch, công bằng, tạo lòng tin cho DN và công dân.

- Trong câu chuyện hôm nay chúng ra đã bàn đến lượng ngoại tệ tuồn ra nước ngoài để mua BĐS. Nhưng ở chiều ngược lại, có một lượng kiều hối từ nước ngoài chảy về VN. Hiện nay, có nguồn tin cho rằng chính quyền Trump đang có sắc lệnh hạn chế chuyển tiền ra nước ngoài, trong đó có kiều hối, ông nghĩ sao về vấn đề này?

Đây là nguồn tin không chính thức và chưa được xác thực. Tuy nhiên, chúng ta cũng nên quan tâm vì hiện nay lượng kiều hối của Việt Nam có dấu hiệu giảm sút đáng kể. Năm 2016 lượng kiều hối giảm khoảng 25 % so với 2015.  Những tin đồn vô căn cứ có thể ảnh hưởng đến lượng kiều hối đổ về VN.

Cùng lúc đó, bất động sản tại Mỹ đang có giá và ổn định, người dân thay vì chuyển tiền về Việt Nam sẽ giữ lại để đầu tư tại Mỹ, như vậy rất có khả năng lượng kiều hối trong năm nay sẽ tiếp tục giảm sâu nếu chúng ta không có những hành động can thiệp kịp thời. Bộ ngoại giao và các cơ quan lãnh sự nên cung cấp những thông tin rõ ràng và đầy đủ về việc này để tránh tạo hoang mang trong nước và kiều bào sống tại Mỹ.

Xin cảm ơn ông!