Bởi để tăng 1% GDP, đòi hỏi Việt Nam phải tăng 1,2 đến 1,5% sản lượng cấp điện, ngành điện phải phát triển nhanh hơn so các ngành kinh tế khác. 

Giữa tháng 11/2018, Nhà máy Nhiệt điện Quảng Ninh nằm ngay trong vựa than của cả nước thông báo phải dừng vận hành 2 trên 4 tổ máy vì thiếu than để sản xuất. Theo tính toán, nhà máy vẫn thiếu 145.000-200.000 tấn than để đủ phát 4 tổ máy và mỗi ngày mất khoảng 10 triệu kWh, tương đương hụt thu hơn 13 tỷ đồng. Đây là lần đầu tiên nhà máy rơi vào tình cảnh thiếu nguyên liệu sản xuất.

br class=

Kế hoạch phát triển các dạng năng lượng tái tạo tại Việt Nam giai đoạn 2011-2030

Hệ luỵ biết trước

Đây cũng không phải là trường hợp các biệt, bởi trước đó, Nhiệt điện Nghi Sơn, Hải Phòng cũng đã phải giảm công suất 2-4 tổ máy về mức tối thiểu. Theo tính toán của EVN, tổng khối lượng than TKV đã cấp cho EVN trong năm nay vẫn thấp hơn 690.000 tấn so với hợp đồng đã ký.

Thiếu than phục vụ sản xuất điện là nguy cơ đã được cảnh báo từ rất sớm và hệ luỵ rõ nhất là 2019 có thể thiếu điện, dẫn đến cắt điện luân phiên. Tại sao sự thiếu hụt than dẫn tới thiếu hụt điện lại gây hiệu ứng lớn đối với ngành điện như vậy?

Theo Quy hoạch điện VII (điều chỉnh) đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đến năm 2020, công suất nhiệt điện than ở mức 42,7% trong tổng công suất nguồn; đến năm 2025, công suất nhiệt điện than là 49,3%... và năm 2030, nhiệt điện than sẽ giảm còn 42,6%.

Sở dĩ, nguồn nhiệt điện than vẫn lớn trong cơ cấu nguồn điện của Việt Nam bởi thủy điện, ưu điểm là giá thành sản xuất điện rẻ nhất, sạch, thời gian xây dựng ngắn nhưng đã khai thác gần như triệt để, không còn nguồn để phát triển. Nhiệt điện than hiện cho giá thành thấp nhất (sau thủy điện), khoảng 7 cent/kWh, vốn đầu tư thấp 1.500 USD/kWh. Với nhiệt điện khí, giá thành sản xuất điện khí từ 12 - 14 cent/kWh, chi phí vận hành, bảo dưỡng cao gấp 2 lần nhiệt điện than... do vậy, chưa phù hợp để có thể thay thế hoàn toàn nhiệt điện than.

Tại cuộc họp thường kỳ Chính phủ vừa qua, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã bày tỏ bức xúc khi lãnh đạo EVN cho biết có thể xảy ra nguy cơ thiếu điện ngay đầu năm 2019, do một số nhà máy nhiệt điện thiếu than. Thực tế, đây là vấn đề đã được Thủ tướng đặc biệt quan tâm. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Thủ tướng đã có nhiều cuộc họp, có nhiều giải pháp để bảo đảm cung cấp đủ nguồn điện đến sau năm 2020, bởi nếu nền kinh tế thiếu điện sẽ gây ra tác động khôn lường. Thủ tướng bày tỏ thái độ cương quyết nếu để mất điện, một số người phải mất chức.

Tương lai điện tái tạo?

Trong Quy hoạch VII (điều chỉnh), cơ quan soạn thảo đã tính đến mọi nguồn năng lượng có thể, thủy điện, nhiệt điện (than, dầu, khí), điện sinh khối (biomass), điện gió, điện mặt trời, điện hạt nhân và nhập khẩu. Bởi mỗi loại đều có các ưu điểm, nhược điểm khi đặt trong vấn đề "An ninh năng lượng".

Trong khi đó, nguồn năng lượng tái tạo (điện gió, mặt trời…) đang được phát triển mạnh mẽ và tại hầu hết các nước trên thế giới khi thực hiện mục tiêu chống biến đổi khí hậu toàn cầu (thỏa thuận Paris COP 21) và Việt Nam cũng đã có những cơ chế, chính sách ưu tiên phát triển các dạng năng lượng này. Vấn đề nằm ở chỗ, nguồn điện từ năng lượng tái tạo giúp bảo vệ môi trường, song số giờ Tmax chỉ đạt 1.500 giờ/năm, sản lượng điện sản xuất ra chỉ đạt 1/5 - 1/6 so với nhiệt điện than và giá sẽ cao hơn điện than.

Điều này lý giải vì sao theo quy hoạch điện VII hiệu chỉnh, Việt Nam đặt ra mục tiêu đến năm 2020, công suất điện gió sẽ đạt 800 MW và đến năm 2030 đạt 6.000 MW. Nhưng đến nay, việc phát triển các nguồn điện gió đang triển khai rất chậm, mới có 7 dự án với tổng công suất 190 MW được đưa vào vận hành.

Nhiều chuyên gia cảnh báo, để đảm bảo "An ninh năng lượng", chúng ta cần tính toán sản lượng điện gió và mặt trời nên đạt khoảng bao nhiêu % tổng sản lượng điện tiêu thụ, phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Ông Lê Công Nhường - Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội: Sử dụng công nghệ mới làm sạch môi trường

Các nước trên thế giới đã và đang hướng đến nguồn năng lượng sạch, Việt Nam không nên đi ngược lại với xu thế chung của thế giới. Đối với nhiệt điện than, từ nhiều năm nay nguồn than trong nước của Việt Nam đã không đủ dùng, phải nhập khẩu để phục vụ các nhà máy. Không có gì đảm bảo sau này giá than sẽ rẻ hơn.

Quy hoạch Điện VII hiện nay là quy hoạch điều chỉnh, nghĩa là có thể thay đổi được. Quy hoạch do con người tạo ra và sẽ thay đổi khi kinh tế, xã hội, môi trường, công nghệ thay đổi. Bộ Công thương nên xem xét kiến nghị điều chỉnh quy hoạch để theo kịp thời đại.

Phó Tổng giám đốc EVN Đinh Quang Tri: Giá điện chưa đủ hấp dẫn đầu tư

Theo tính toán, năm 2019 sẽ thiếu nước nghiêm trọng. Do đó, thủy điện ước tính bị hụt phát, do thiếu nước lên tới hơn 3,8 tỷ kWh. Để đảm bảo cấp điện, EVN sẽ phải huy động nhiệt điện than và khí với chi phí sản xuất lên tới trên 5.000 đồng/kWh.

Về cơ bản công suất điện chúng ta sẽ đảm bảo đủ nhưng sẽ phải huy động nhiệt điện than và khí thì giá thành điện tăng rất nhanh. Sau năm 2020, nếu không giải quyết các vấn đề, thiếu điện là chắc chắn, nhất là khi mấy năm gần đây không có bất cứ một công trình điện nào được khởi công. Do, giá mua điện chưa đủ hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Bạn đang đọc bài viết Chiến lược dài hạn cho điện - than? tại chuyên mục Đầu tư của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,