Câu chuyện đằng sau khoản thuế 14 tỷ USD của Apple

Câu chuyện đằng sau khoản thuế 14 tỷ USD của Apple

18/12/2016 4:00 Chiều

(DĐDN) – Iphone ra đời năm 2007. Vậy tại sao Apple vẫn nộp thuế như năm 1990?

apple-eu

“The Maxforce” là đội ngũ của liên minh châu Âu đã ra lệnh cho Ireland thu hàng tỷ euro tiền thuế từ công ty Apple, làm rung chuyển chính phủ Ireland và thúc đẩy những thay đổi trong luật thuế quốc tế. Nhiều người có thể lầm tưởng đội ngũ này lấy tên từ việc sử dụng tối đa nguồn lực để điều tra các vụ lừa đảo thuế bị cáo buộc. Không phải vậy, chỉ là nó được dẫn dắt bởi một người tên Max.

Một ủy ban châu Âu chính thức đặt tên này cho đội đặc nhiệm phương pháp hoạch định về thuế để tôn vinh người đứng đầu đội đặc nhiệm, Max Lienemeyer, một luật sư người Đức có phong thái ung dung, người nổi lên nhờ việc hiệu đính kế hoạch vực dậy các ngân hàng ngập trong khó khăn trong cuộc khủng hoảng nợ châu Âu. Kể từ khi được thành lập vào năm 2013, Maxforce đã kiểm tra tình trạng thuế của hàng trăm công ty to trên toàn châu Âu, bao gồm một thỏa thuận của Starbucks ở Hà Lan, thỏa thuận của công ty ô tô Fiat Chrysler NV với Luxembourg, và vụ án lớn nhất – công ty Apple ở Ireland.

Đội ngũ của Lienemeyer gồm 15 chuyên gia quốc tế đã theo đuổi vụ điều tra kéo dài 3 năm, trải dài từ hành lang của Ủy ban châu Âu, cơ quan điều hành của EU, đến Bộ Tài chính Ireland tới tận trụ sở của Apple tại Cupertino, California. Phần lớn vụ việc được thuật lại trong bài viết này, câu chuyện này đánh dấu xung đột ngày càng gia tăng giữa châu Âu và Hoa Kỳ và một sự thay đổi trong cách tiếp cận của EU đối với vấn đề thuế của các công ty đa quốc gia

Maxforce kết luận rằng Ireland đã cho phép Apple thành lập các công ty con không trực thuộc quốc gia nào, giúp Apple có thể lựa chọn trả bao nhiêu tiền thuế một cách hiệu quả. Các điều tra viên cho rằng Apple đã trung chuyển lợi nhuận từ hàng tá quốc gia qua hai công ty con đặt tại Ireland. Trong một hệ thống được mặc nhiên xác nhận bởi chính quyền Ireland, các khoản thu nhập này được phân chia, phần lớn trong số đó được tính cho một “trụ sở chính” không có nhân viên và không có cơ sở gốc cụ thể, và vì vậy không chịu thuế cho bất kì khoản lợi nhận bán hàng nào từ bên ngoài Ireland. Trong khi đó, Hoa Kỳ không đánh thuế hai công ty con này vì chúng được đặt ở Ireland.

Vào tháng Tám, EU cáo buộc Ireland đã vi phạm luật pháp châu Âu bằng cách tạo các ưu đãi về thuế cho Apple. EU buộc Ireland phải truy thu công ty sản xuất ra Iphone khoản thuế kỉ lục 13 tỷ euro cộng thêm lãi suất, từ năm 2003 đến 2014. Một ví dụ Ủy ban châu Âu trích dẫn: trong năm 2011, một công ty gọi là Apple Sales ghi nhận lợi nhuận khoảng 16 tỷ euro từ doanh số bán hàng ngoài nước Mỹ. Nhưng chỉ khoảng 50 triệu euro được coi là chịu thuế ở Ireland, để lại 15 tỷ 950 triệu euro lợi nhuận không bị đánh thuế, Ủy ban cho biết.

Mặc dù EU cho biết mục tiêu của nó là “đảm bảo đối xử bình đẳng với tất cả các công ty” trên toàn châu Âu, Apple cho rằng Ủy ban đã nhằm mục tiêu rõ ràng vào họ. Theo như thông báo hôm 8 tháng 12, Apple cho biết với phán quyết này, EU đang “cố gắng thay đổi các quy tắc và chối bỏ hàng thập kỉ luật pháp của Ireland”, và các điều tra viên không hiểu được sự khác nhau giữa hệ thống thuế của châu Âu và Hoa Kỳ.

Apple, trong đó có khoảng 6.000 nhân viên ở Ireland, cho biết công ty con ở Ireland trả công ty mẹ một khoản lệ phí để được cấp giấy phép sử dụng tài sản trí tuệ (IP) trong các sản phẩm của mình. Các công ty con ở Ireland không sở hữu IP, vì thế chúng không nợ thuế về khoản này ở Ireland, Apple cho hay, nhưng sẽ phải đối mặt với khoản thuế từ Hoa Kỳ khi hồi hương lợi nhuận.

Apple dự kiến sẽ phải trả thuế 26% thu nhập của mình cho năm tài chính vừa qua và đã dành khoảng 32 tỷ đô la để trả khoản thuế này một khi thu nhập từ nước ngoài hồi hương về Hoa Kỳ.

“Trường hợp này chưa bao giờ là Apple trả bao nhiêu thuế, mà là chúng tôi trả thuế ở đâu,” Apple nói. “Chúng tôi trả thuế cho mọi thứ chúng tôi làm ra.”

Ngày 9/11, Ireland đã kháng cáo phán quyết của Ủy ban tại Tòa án chung EU tại Luxembourg, tranh cãi rằng họ không tạo ưu đãi đặc biệt nào cho Apple. Bộ trưởng Tài chính Michael Noonan nói ông “bất mãn mạnh mẽ” với phán quyết này và Ireland đã nghiêm chỉnh tuân thủ quy định về thuế. Chính phủ cho biết Ireland không có quyền đánh thuế lợi nhuận của các công ti không trực thuộc quốc gia mà họ thu được từ các hoạt động ngoài lãnh thổ Ireland.

“Hãy nhìn vào các chữ in nhỏ” trên iPhone, Noonan cho biết sau khi EU đưa ra phán quyết vào tháng 8. “Nó nói thiết kế tại California, sản xuất tại Trung Quốc. Điều đó có nghĩa là bất kì lợi nhuận nào được tích lũy đều không tích lũy ở Ireland, vì vậy tôi không thấy lí do nào để đánh thuế ở Ireland.”

Trong những tuần tới, EU dự kiến sẽ công bố chi tiết cuộc điều tra của Maxforce. Gần như cùng thời điểm, Apple có khả năng sẽ đưa ra kháng cáo của riêng mình tại tòa án châu Âu. Mặc dù Apple sẽ phải trả khoản thuế trong vài tuần tới, khoản tiền này sẽ được giữ trong tài khoản phong tỏa, và vấn đề này có thể sẽ mất nhiều năm để giải quyết.

Câu chuyện này dựa trên các cuộc phỏng vấn với hàng chục quan chức của EU, Ireland, và Apple, mặc dù hầu hết đều không muốn lên tiếng chính thức thảo luận các vấn đề thuế nhạy cảm. Một đại diện của Maxforce từ chối sắp xếp để Lienemeyer trả lời phỏng vấn. Văn phòng Ủy viên thuế vụ Ireland (tương đương Sở Thuế vụ Hoa Kỳ) cho biết họ không thể bình luận về một công ty cụ thể nào.

Lienemeyer bắt đầu thành lập Maxforce vào cuối mùa xuân năm 2013 với nhiệm vụ rà soát chính sách thuế trên khâp châu Âu nhằm phát hiện bất kỳ hành vi thiên vị nào. Trợ cấp trực tiếp hoặc giảm thuế cho một công ty cụ thể là bất hợp pháp ở EU nhằm ngăn chặn chính phủ giúp đỡ những công ty quán quân quốc gia. Người đầu tiên ông tuyển dụng, cũng là người giám sát cuộc điều tra Apple, là Helena Malikova, người Slovakia và đã làm việc tại Credit Suisse Group AG tại Zurich. Ông nhanh chóng tuyển thêm Kamila Kaukiel, một chuyên gia phân tích tài chính người Ba Lan, đã làm việc ở KPMG, và Saskia Hendricks, một cựu cố vấn chính sách thuế cho chính phủ Hà Lan

Khi 4 thành viên ban đầu bắt đầu cuộc điều tra, họ có một sự khởi đầu thuận lợi nhờ cuộc điều tra của Thượng viện Mỹ về chiến lược thuế của các công ty đa quốc gia của Mỹ. Tiểu ban Điều tra Thường trực của Thượng viện cho rằng Apple đã chuyển hàng chục tỉ đô la lợi nhuận qua các chi nhánh không trực thuộc quốc gia nào đặt ở Ireland, nơi họ chỉ phải trả một mức thuế suất ít hơn 2%.

Khoảng 9h30 sáng ngày 21/5/2013, các thượng nghị sĩ tập trung tại phòng 106 tòa nhà văn phòng Dirksen. Trong số những bằng chứng ngày hôm đó là lá thư năm 2004 của Tom Connor, một quan chức cơ quan thuế của Ireland, gửi tới Ernst & Young, cố vấn thuế của Apple. Câu hỏi của Connor: một công ty của Apple đã không khai thuế. Nó còn hoạt động kinh doanh không? E&Y trả lời hai hôm sau rằng công ty con đó là một công ty không trực thuộc quốc gia và không có doanh số thực tế. “Nhìn từ quan điểm thuế của tập đoàn thì không có gì để nộp thuế,” E&Y viết. Bằng chứng của Thượng viện không bao gồm phản hồi của Connor (nếu như từng có).

Tại phiên tòa, thượng nghị sĩ bang Arizona của Đảng Cộng hòa tố cáo Apple là “một trong những công ty trốn thuế lớn nhất tại nước Mỹ.” Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ bang Michigan Carl Levin cho rằng Apple sử dụng “chiến lược thuế ở nước ngoài với mục đích trốn thuế, một cách trong sạch và đơn giản.” Mặc dù vậy, điều quan trọng là theo luật pháp Mỹ, gần như không có cách nào quan tòa có thể bắt Apple trả thêm thuế, Levin nói với cả căn phòng. Giám đốc điều hành Apple Tim Cook bảo vệ quyết liệt hành động của công ty, và nói với các thượng nghị sĩ “Chúng tôi không phụ thuộc vào các mánh khóe thuế.”

Những tiết lộ của Thượng viện đã gây chú ý cho văn phòng Maxforce tại Tháp Madou, tại khu Saint-Josse của Brussel. Ba tuần sau phiên điều trần của Thượng viện, đội của Lienemeyer yêu cầu Ireland cung cấp chi tiết thông tin về tình hình thuế của Apple. Cơ quan thuế của Ireland nhanh chóng cử một đại diện mang theo một vali chứa đầy các trang giấy được ghim vào nhau. Ireland đơn giản chỉ cần gửi tài liệu qua email, nhưng họ tỏ ra thận trọng về việc chia sẻ thông tin của người nộp thuế với EU và có một quy tắc ngầm để tránh rò rỉ thông tin: không bao giờ gửi văn bản điện tử.

Trong khi chính phủ Ireland vẫn lạc quan trong những tuyên bố công khai của mình rằng Apple không hề nhận được bất kì ưu đãi nào, đằng sau hậu trường căng thẳng lại dâng cao. Trong suốt mùa hè năm 2013, theo những người nắm rõ câu chuyện này, Bộ Tài chính đảm bảo với các bộ trưởng chính phủ rằng cuộc điều tra của EU sẽ không mang lại kết quả gì. Nhưng những lời khẳng định đó dường như thiếu đi sự tự tin so với những tuyên bố trước đó. Có cảm giác rằng Apple giải quyết được bài toán thuế của mình ở Ireland vào một thời đại rất khác, và không ai nhớ nổi chi tiết các cuộc đàm phán từ nhiều thập kỉ trước.

Năm 1980, công ty 4 năm tuổi, nơi mới phát hành máy tính Apple III, thành lập vài chi nhánh ở Ireland, mỗi chi nhánh có một chức năng khác nhau như sản xuất, bán hàng, theo báo cáo của Thượng viện. Theo luật Ireland từ những năm 50 được lập ra để nâng dậy nền kinh tế đang hấp hối sau chiến tranh, với danh nghĩa là một công ty xuất khẩu, Apple không phải đóng thuế cho doanh số kinh doanh các sản phẩm bán ở nước ngoài sản xuất tại Ireland.

Thực hiện theo quy định của châu Âu, Ireland cuối cùng đã xóa bỏ chính sách không thuế của mình vào năm 1990. Sau đó, Apple và Ireland đã đồng ý rằng lợi nhuận của một chi nhánh chính đặt tại Ireland, công ty được đề cập đến trong lá thư của Tom Connor, được giới hạn sử dụng một công thức phức tạp mà vào năm 1990 sẽ cho kết quả lợi nhuận chịu thuế từ 30 đến 40 triệu euro.

Một cố vấn thuế của Apple thú nhận là “không có cơ sở khoa học nào” cho những con số này, nhưng số tiền này “sẽ ở mức độ ông hi vọng được coi như sự đề nghị thiện ý”, theo ghi chú từ một cuộc họp năm 1990 với cơ quan thuế của Ireland trích dẫn bởi EU. Các công thức tính này cũng không thay đổi kể cả khi Apple bắt đầu lắp ráp phần lớn các sản phẩm của mình ở châu Á.

Ireland và Apple bắt đầu thực hiện một số thay đổi vài tháng sau khi Maxforce bắt đầu điều tra mối quan hệ thuế của họ. Tháng 10 năm 2013, Bộ trưởng Tài chính Noonan tuyên bố ông sẽ đóng lỗ hổng cho phép các công ty không trực thuộc quốc gia hoạt động ngoài Ireland. EU nói Apple đã thay đổi cấu trúc chi nhánh tại Ireland vào năm 2015, điều mà Apple cho biết họ làm vậy để tuân thủ sự thay đổi luật của quốc gia này.

Khi Maxforce đẩy mạnh cuộc điều tra vào tháng 6/2014, Thủ tướng Ireland Enda Kenny đã lôi kéo các nhà đầu tư tiềm năng tại California. Tại một sự kiện ở San Francisco để thúc đẩy các doanh nghiệp Ireland, thống đốc Jerry Brown đã châm biếm rằng ông từng nghĩ Apple là “một công ty California,” nhưng theo tờ khai thuế “họ đang thực sự là một công ty Ireland.” Các tin tức clip cho thấy gương mặt hóa đá của các quan chức Ireland khi ngài thống đốc làm trò đùa.

Khi đội ngũ của Lienemeyer điều tra sâu hơn vấn đề này, Apple ngày càng tỏ ra lo ngại. Tháng 1/2016, Giám đốc điều hành Cook gặp gỡ Margrethe Vestager, giám đốc cạnh tranh của EU – và cấp trên tối cao của Lienemeyer – trên tầng 10 tòa nhà Berlaymount, trụ sở của Ủy ban châu Âu tại Brussels.

Vestager, con gái của hai mục sư Lutheran, nổi tiếng công bằng nhưng cũng cứng rắn, cắt giảm trợ cấp thất nghiệp đồng thời ủng hộ những quy định mới nghiêm ngặt đối với các ngân hàng khi bà là Bộ trưởng Tài chính Đan Mạch. Mặc dù bà thừa nhận đội ngũ của mình có ít kinh nghiệm với các phán quyết thuế, trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Xã hội của Pháp vào tháng 11, bà nói “Chúng tôi học ngay trong khi làm việc” – Vestager cho biết rằng việc thực thi các quy định thuế của EU là một vấn đề về “tính công bằng.”

Trong cuộc gặp với CEO Cook, bà chất vấn ông về khoản thuế Apple nộp tại các nước khác nhau trên toàn thế giới. Theo một người có mặt tại cuộc họp, bà nói với các giám đốc điều hành của Apple rằng “phải có ai đó đánh thuế công ty của họ.” Trong một bức thư phản hồi ngày 25/1 Bloomberg thu thập được, CEO Cook cảm ơn Vestager về một “trao đổi quan điểm thẳng thắn và mang tính xây dựng,” và tái khẳng định rằng thu nhập của Apple là “đối tượng chịu thuế thu nhập trả sau của tại Hoa Kỳ cho đến khi những lợi nhuận này được hồi hương.”

European commissioner for competition Margrethe Vestager holds a press conference on the EU decision to set out a template for recovering unpaid taxes and preventing tax avoidance by multinationals at the European Commission in Brussels on October 21, 2015. The European Union ordered Starbucks and Fiat to each repay up to 30 million euros in back taxes in a landmark tax avoidance case pursued in the wake of the LuxLeaks scandal. AFP PHOTO / EMMANUEL DUNAND (Photo credit should read EMMANUEL DUNAND/AFP/Getty Images)

Bà Margrethe Vestager tuyên bố trong một cuộc họp báo rằng EU sẽ truy thu những khoản thuế mà các tập đoàn đa quốc gia của Mỹ gồm cả Apple chưa đóng

Các cuộc trao đổi tiếp theo trở nên nóng hơn. Ngày 14/3, Cook viết thư cho Vestager nói rằng ông “lo ngại về tính công bằng của các thủ tục tố tụng này.” Ủy ban đã không giải thích đầy đủ căn cứ mà Apple đang bị điều tra, và phương pháp của đội ngũ điều tra được đặc trưng bởi “sự mâu thuẫn và mơ hồ”, Cook cho biết.

Apple cho rằng EU đã đi ngược lại quyết định năm 2014 công nhận hai công ty con của họ ở Ireland rõ ràng không thường trú tại Ireland, và do đó chỉ có trách nhiệm đối với các loại thuế đánh vào lợi nhuận từ các nguồn hoạt động ở Ireland. Cook cho rằng bây giờ Ủy ban lại có ý định “áp đặt một khoản thuế hồi tố khổng lồ lên Apple bằng cách quy chiếu cho các chi nhánh ở Ireland toàn bộ lợi nhuận toàn cầu Apple thu được bên ngoài nước Mỹ.”

“Không có sự mâu thuẫn nào,” một phát ngôn viên của EU cho biết trong một tuyên bố ngày 15/12. Tuyên bố này cho hay chỉ một phần nhỏ lợi nhuận của các chi nhánh này bị đánh thuế ở Ireland. “Do vậy, các phán quyết thuế cho phép Apple trả thuế ít hơn một cách đáng kể so với các công ty khác, điều này là bất hợp pháp theo các quy định của EU.

Lời thỉnh cầu của Cook không gây ảnh hưởng gì đến Vestager, và vào tháng 8 bà gọi điện cho Noonan để thông báo kết quả điều tra của Maxforce: Ủy ban sẽ ra phán quyết ngược lại với Ireland. Cuối buổi chiều ngày 29/8, các quan chức Ireland bắt đầu tiết lộ cho các phóng viên rằng khoản thuế của Apple lên tới hàng tỷ euro và “có thể là bất kỳ con số nào.” Trưa ngày hôm sau, Vestager nói trong cuộc họp báo chật kín người tại Brussels rằng Ủy ban quyết định rằng Apple nợ Ireland 13 tỉ euro.

Mặc dù khoản tiền này tương đương 26% ngân sách quốc gia năm 2015, Ireland không muốn món quà trời cho này, cho rằng phán quyết này sai lầm vì họ không cho Apple bất kì ưu đãi đặc biệt này. Phán quyết này gây ra một khủng hoảng chính trị, khi các thành viên cánh hữu của chính quyền nhỏ yếu ớt của Enda Kenny nhìn thấy một vận may tiềm năng cho những người nộp thuế, mà công ty giàu nhất thế giới hoàn toàn có thể chi trả được. Kể cả khi Noonan đi khắp các đài truyền hình và tuyên bố sẽ kháng cáo phán quyết, các nhà lập pháp độc lập yêu cầu Ireland nhận khoản tiền đó.

Đối mặt với nguy cơ một cuộc nổi dậy có thể lật đổ chính phủ, Kenny và Noonan cuối cùng phải nhượng bộ chấp nhận những đòi hỏi về việc rà soát lại hệ thống thuế doanh nghiệp của đất nước. Tuy nhiên họ nói rằng họ vẫn sẽ chiến đấu chống lại phán quyết này, và ngày 7/9, các đa số các nhà lập pháp Ireland đều ủng hộ hành động kháng cáo.

Các quan chức của đội ngũ Lienemeyer và các văn phòng khác của EU cho biết họ đã thu thập thông tin thuế của khoảng 300 công ty, điều tra những gì họ cho là ưu đãi đặc biệt của các chính phủ trên khắp châu Âu. Trong khi họ không trông đợi tất cả sẽ mang đến kết quả con số khổng lồ như vụ điều tra về Ireland và Apple, họ nói rằng một con số đáng lo ngại sẽ đòi hỏi những động thái cứng rắn nhất Maxforce có thể áp dụng. “Chúng tôi tập trung vào các giá trị ngoại lai nằm ngoài radar khi bạn nhìn vào,” sếp của Lienemeyer, người đàn ông 50 tuổi người Hà Lan Gert-Jan Koopman chịu trách nhiệm thực thi hỗ trợ cấp nhà nước ở EU, cho biết tại một hội nghị ở Brussels vào tháng 11. “Nếu bạn nộp thuế một cách công bằng, bạn không có bất kì điều gì phải lo lắng.”

Cẩm Anh (theo Bloomberg)

 

Tags :

Bài viết đã chặn phản hồi!

Tin khác đã đăng

Theo bạn, nữ doanh nhân nào có tầm ảnh hưởng nhất?
  • 7.46%
  • 4.48%
  • 5.97%
  • 2.99%
  • 22.39%
  • 10.45%
  • 1.49%
  • 1.49%
  • 13.43%
  • 19.4%
  • 5.97%
  • 4.48%