Chúng ta đều biết trong việc cân đối thu chi ngân sách hàng năm ở nước ta, thuế là một nguồn thu chiếm tỷ trọng lớn của ngân sách nhà nước, đặc biệt là thuế gián thu VAT thu từ người tiêu dùng xã hội.

Theo Tổng Cục Thuế, thu thuế VAT chiếm tới 25% tổng thu ngân sách hàng năm. Trong điều kiện ngân sách còn đang hạn hẹp, bội chi còn lớn thì tìm thêm nguồn thu còn đang bị thất thoát là một nhiệm vụ rất quan trọng của ngành tài chính.

Chỉ cơ quan đi mua hàng là yêu cầu xuất hóa đơn VAT để hạch toán, còn lại, cá nhân tiêu dùng cho gia đình và bản thân phổ biến không lấy hóa đơn. 

Nhiều bài báo gần đây đã đề cập đến các hiện tượng lách, trốn thuế của một bộ phận doanh nghiệp, tổ chức cá nhân kinh doanh dịch vụ trên thị trường. Những mỏ thuế lộ thiên chưa được khai thác, hay không muốn khai thác vì nhiều lý do. Kinh tế ngầm, chiếm khoảng 25 -30% GDP (theo Đại học Fulbright), trong đó trốn thuế là một bộ phận trong nền kinh tế ngầm đó, đang làm thất thu ngân sách của chúng ta mà chưa được kiểm tra, phát hiện xử lý bằng những biện pháp hành chính, kinh tế, v.v. thích hợp.

Trên thị trường Việt Nam, nếu quan sát kĩ, chúng ta đều thấy những hiện tượng bán hàng không viết hóa đơn, hoặc có viết nhưng chỉ là hóa đơn thông thường, không có giá trị pháp lý đang xảy ra khá phổ biến đối với nhiều tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ ở trên tất cả các kênh bán hàng như chợ, cửa hàng lẻ, siêu thị và trung tâm thương mại.

Về phía người tiêu dùng, chỉ cơ quan đi mua hàng là yêu cầu xuất hóa đơn VAT để hạch toán, còn lại, cá nhân tiêu dùng cho gia đình và bản thân phổ biến không lấy hóa đơn. Việc này người tiêu dùng cho là đơn giản song vô hình chung đã tiếp tay cho việc lách và trốn thuế của một bộ phận tổ chức cá nhân và doanh nghiệp có ý định vi phạm pháp luật kinh doanh và nộp ngân sách nhà nước.

Đây là nhận định chung của một số đại biểu Quốc Hội, Hội đồng nhân dân các cấp và các chuyên gia kinh tế. Cả các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc và các phóng viên đi sâu nghiên cứu về lĩnh vực này.

Thật ra việc chúng ta trách cứ người tiêu dùng, thậm chí một số cơ quan không lấy hóa đơn khi mua hàng hóa và dịch vụ là không thỏa đáng, bởi họ lấy hóa đơn về để làm gì,có tác dụng và lợi ích gì cho họ?

Những người am hiểu về nghiệp vụ kế toán thống kê và đặc biệt là những người đã đi công tác, làm việc ở nước ngoài đều thấy rõ việc ghi chép hạch toán bán hàng và xuất hóa đơn hợp pháp ở các nước là chuyện đương nhiên, mà luật pháp bắt buộc phải làm. Tuy nhiên ở Việt Nam, chúng ta chưa có thói quen phổ biển làm việc đó, mặc dù Luật Thương mại có từ lâu đã quy định “bán hàng từ trị giá từ 200.000 đồng trở lên đều phải xuất hóa đơn hợp pháp cho khách hàng”.

Trong giai đoạn hiện nay, cuộc cạnh tranh trên thương trường bán lẻ dịch vụ ở Việt Nam hiện nay ngày càng khắc nghiệt. Mà có lẽ cạnh tranh gay cấn nhất là việc một bên nghiêm túc hạch toán và nộp thuế còn một bên là lách và trốn lậu thuế. Những doanh nghiệp nghiêm chỉnh chắc chắn là rất thua thiệt ở lĩnh vực nhạy cảm này.

Gần đây, một bạn đọc đã đi công tác, học tập ở Đài Loan, việc mua hàng ở Đài Loan được xuất hóa đơn một cách nghiêm chỉnh. Bạn đó đã viết trên mạng “Tôi đã gây hại cho đất nước vì đi mua hàng ở siêu thị tại Việt Nam mà không lấy hóa đơn”.

Thực chất, siêu thị ở Việt Nam có xuất hóa đơn, tuy nhiên không phải là hóa đơn VAT mà chỉ là hóa đơn bán hàng thông thường in từ máy tính tiền hoặc viết bằng tay. Chưa có nhiều siêu thị, nhà hàng cung cấp dịch vụ ở Việt Nam xuất hóa đơn VAT (nếu người mua yêu cầu thì có nơi có, có nơi không hóa đơn). Hiện tượng đó đã nói lên việc sử dụng hóa đơn bán hàng dịch vụ trên thị trường chúng ta phổ biến là chưa đúng các quy định, dẫn tới việc thất thu ngân sách của nhà nước. Đó là chưa kể, nhiều tổ chức cá nhân bán hàng còn không viết cả hóa đơn thông thường nữa. Như vậy, con số thất thu ngân sách còn tăng lên gấp bội.

Tôi nhớ rất rõ sau khi viết bài “Chữa bệnh cho bán lẻ Việt Nam” cách đây hơn 1 năm, văn phòng Chính phủ có đề nghị Tổng Cục thuế và Vụ Thị trường trong nước Bộ Công Thương làm rõ nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề sơ hở trong việc quản lý thuế của các đơn vị bán lẻ và dịch vụ hiện nay.

Tổng cục Thuế đã ghi nhận những đề xuất về sử dụng hóa đơn điện tử, kết hợp với nối mạng các máy tính tiền thường xuyên với Cục Thuế để quản lý doanh thu tính thuế. Theo tôi được biết, việc này đã và đang được triển khai thí điểm ở một số thành phố lớn và một số những đơn vị có doanh thu cao hàng ngày, từ đó sẽ nhân rộng tiếp ra các địa phương.  

Ngoài biện pháp kĩ thuật kể trên, tôi đề xuất Bộ Tài chính phải có những quy định chi tiết về việc bán hàng và dịch vụ phải xuất hóa đơn VAT 100%, nhất là đối với các đơn vị doanh nghiệp kinh doanh có địa điểm và vị trí cố định trên cơ sở số thứ tự ghi trên những tờ hóa đơn VAT - đó là cơ sở để quay xổ số cho khách hàng định kì hàng tháng.

Thực tế, đây là một biện pháp rất hiệu quả mà các nước tiên tiến đã áp dụng từ lâu, đem nhiều lợi ích cho người tiêu dùng và đất nước. Trước hết, nó kích thích tiêu dùng xã hội, góp phần thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển, tăng sức cầu của toàn xã hội - một trong những yếu tố quan trọng để kích thích phát triển kinh tế xã hội. Thứ hai, nhà nước sẽ nắm được một cách chắc chắn doanh thu của từng tổ chức cá nhân kinh doanh dịch vụ là cơ sở để thu thuế. Thứ ba, một khi doanh thu bán hàng dịch vụ đã được minh bạch, sẽ tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp, giảm bớt các tiêu cực không mong muốn, kể cả những tiêu cực trong một bộ phận cán bộ quản lý thu ngân sách ở từng địa phương.

Trên cơ sở hạch toán đầy đủ doanh thu và nghĩa vụ với ngân sách, các doanh nghiệp sẽ chủ động trong việc xây dựng kế hoạch, sản xuất, kinh doanh dịch vụ và vận hành một cách đàng hoàng, minh bạch trên thị trường, đồng thời chắc chắn sẽ giảm bớt những đợt kiểm tra gây phiền hà cho chính doanh nghiệp.

Nói tóm lại, nếu Việt Nam thêm một loại xổ số hóa đơn này thì chúng ta sẽ biến những tờ hóa đơn nhỏ bé tưởng là vô ích trở thành công cụ hữu hiệu đem lại ích nước lợi nhà.

Biết đâu, trong một buổi sáng may mắn, một số những người tiêu dùng chân chính, nghiêm túc lấy hóa đơn mua hàng một cách thường xuyên, sẽ trở thành những tỷ phú của Việt Nam bằng hành động tích cực, hợp pháp, hợp lòng dân của mình.

Chúng ta tin tưởng rằng, được sự đồng thuận về nhận thức về lợi ích của loại xổ số hóa đơn mua hàng này và thực hiện tổ chức một cách khoa học thì nguồn thu ngân sách sẽ tăng thêm đáng kể, góp phần thêm nguồn chi tiêu cho xã hội đang cần nhiều chi phí trước mắt cũng như lâu dài của đất nước ta.

Bạn đang đọc bài viết Cần thêm một loại xổ số nữa? tại chuyên mục Tâm điểm của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,