Ảnh minh họa.

Ảnh minh họa.

Tổng cục Thống kê vừa công bố, tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý I/2018 ước tính tăng 7,38% so với cùng kỳ năm trước, đây là mức tăng cao nhất của quý I trong 9 năm gần đây. Đáng chú ý, đóng góp lớn nhất vào thành tích này là Samsung và Formosa.

Khác với vui mừng, thông tin về sự khởi sắc của nền kinh tế này lại khiến cho không ít các chuyên gia kinh tế, lẫn chủ các doanh nghiệp thuộc khối kinh tế tư nhân lo âu về một sự bất công bằng trong chính sách phát triển kinh tế.

Nhiều chuyên gia kinh tế cảm thấy bất ngờ khi nhìn vào những số liệu. Nhiều người nhìn nhận  mức tăng trưởng GDP quý I năm nay được coi là “đột xuất”, nằm ngoài quy luật, bởi 9 năm là một khoảng thời gian dài và trong suốt 9 năm ấy, GDP quý I đã không đạt được mức tăng trưởng cao như vậy.

Ví dụ, tăng trưởng GDP quý I của năm 2009 chỉ tăng 3,14%; Năm 2010 tăng 5,84%; Năm 2011 tăng 5,90%; Năm 2012 tăng 4,75%; Năm 2013 tăng 4,76%; Năm 2014 tăng 5,06%; Năm 2015 tăng 6,12%; Năm 2016 tăng 5,48%; Năm 2017 tăng 5,15%.

TS Đinh Sơn Hùng - nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM nhận xét: “Bất cứ doanh nghiệp nào trên lãnh thổ Việt Nam tăng trưởng đều góp phần vào tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, Formosa hay Samsung cũng vậy. Vấn đề ở chỗ, Nhà nước Việt Nam luôn ưu đãi cho đầu tư nước ngoài, thậm chí ưu đãi đầu tư nước ngoài nhiều hơn so ưu đãi cho kinh tế tư nhân”.

Phải nói rằng, các chính sách ưu đãi đặc thù cho doanh nghiệp FDI bao gồm: Miễn giảm thuế có thời hạn, miễn đánh thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, hoàn thuế cho lợi nhuận tái đầu tư… nhưng chúng ta lại cứng nhắc và khắt khe với chính doanh nghiệp trong nước.

Việc ưu đãi thuế thu hút FDI cũng đang làm cho ngân sách giảm thu đáng kể, tạo sự bất bình đẳng với doanh nghiệp trong nước. Thí dụ, trong khi doanh nghiệp FDI được miễn giảm, nhận được tổng ưu đãi tới 91,9% tổng số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp, thì doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp nhà nước chỉ được ưu đãi lần lượt 17,8% và 4,8%.

Số liệu báo cáo từ Bộ Tài chính liên quan đến khối doanh nghiệp FDI, cho thấy thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2016 Nhà nước ưu đãi cho doanh nghiệp FDI trên 46.800 tỷ đồng. Tổng hợp các khoản ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, thu nhập cá nhân, tiền sử dụng đất, thuế tiêu thụ đặc biệt… trên 64.200 tỷ đồng. Năm 2017, khu vực FDI nộp thuế 37.000 tỷ nhưng miễn, giảm 35.000 tỷ. Còn tính trong 3 năm gần đây, số tiền lên tới hơn 117.000 tỷ đồng.

Theo đó, những ưu đãi quá mức dẫn đến việc chúng ta phải đối mặt với mối nguy chuyển giá; Nhiều tập đoàn lớn của quốc tế kinh doanh, đầu tư hàng chục năm nhưng không đóng thuế, khi khai báo lỗ “có chủ động” để trốn thuế doanh nghiệp. Mối nguy hại lớn cho môi trường và con người khi các doanh nghiệp nước ngoài tận dụng sự dễ dàng trong chính sách hút vốn đầu tư của Việt Nam… đang khiến chúng ta phải trả giá bằng môi trường.

Dù, chúng ta không thể nói một chiều rằng, FDI không hay, mà chính FDI đã đóng góp cho nền kinh tế Việt Nam và là một thành phần của nền kinh tế Việt Nam. Nhiều mô hình quản lý, sản xuất - kinh doanh tốt của các doanh nghiệp FDI, bước đầu đã liên kết được với các doanh nghiệp trong nước, thu hút nhiều lao động, chế độ phúc lợi tốt, ví dụ Intel (TP.HCM), Texhong (Quảng Ninh)..v..v.. để khẳng định vai trò to lớn của khu vực này.

Thế nhưng, những con số biết nói kia và những ưu đãi thực tế mà doanh nghiệp FDI đang nhận nhận được cho thấy sự bất bình đẳng trong phát triển. Việt Nam đã xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế. Một khi đã xác định như vậy thì phải có cơ chế chính sách để lực lượng này thực sự là động lực.

Sau hơn 30 năm đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân đã có vị thế mới, cao hơn và quan trọng hơn trong nền kinh tế. Kinh tế tư nhân đã tham gia ở nhiều lĩnh vực, ngày càng đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Rào cản lớn nhất với doanh nghiệp tư nhân hiện nay là ở các quy định về thủ tục hành chính và con người thực hiện các thủ tục đó đang trói các doanh nghiệp trước các cơ hội phát triển. Tức là, những rào cản đó có nhiều doanh nghiệp tư nhân không muốn lớn vì càng lớn càng bị để ý, bị làm khó và tốn nhiều chi phí không chính thức. Nếu không mất chi phí không chính thức sẽ thua thiệt trong cạnh tranh, cơ hội thị trường.

Liên quan đến vấn đề này, ông Phạm Trọng Nhân - Ủy viên Ủy ban Kinh tế của Quốc hội từng cảnh báo: “Câu chuyện Tập đoàn Viettel vỡ mộng khi bị Bộ Tài chính thẳng thừng bác xin ưu đãi thuế giống như Samsung Việt Nam; 2 khoản đầu tư 500 tỷ đồng để phát triển khoa học công nghệ của gốm sứ Minh Long không được hỗ trợ vì thiếu vài thủ tục hành chính, là thí dụ cho thấy việc gánh vác vai trò làm động lực chính cho nền kinh tế còn khó khăn. Vừa bị thất thu thuế, công nghệ lạc hậu, cạn kiệt tài nguyên, nhân công rẻ, thiếu công bằng trong ưu đãi đầu tư… Đã đến lúc chúng ta bình tâm suy xét trước khi quá muộn”.

Qua đây ta thấy, để xây dựng một quốc gia có nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế dứt khoát phải khơi dậy tư duy sáng tạo, giải phóng sức sản xuất của khu vực kinh tế tư nhân. Điều quan trọng là Chính phủ phải hành động để biến chủ trương thành các chính sách cụ thể để kinh tế tư nhân phát triển.

Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã từng chỉ đạo: “Tới đây, cần cái gì thì kêu gọi đầu tư, chứ không phải là kêu gọi đầu tư mọi thứ và kêu gọi đầu tư bằng bất cứ giá nào. Các bộ, ngành, địa phương cần triển khai mạnh mẽ hơn việc kết hợp giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, làm sao để hai chủ thể phải cùng phát triển, cùng có lợi”.

Có thể nói, doanh nghiệp FDI hiện tại đang chính là đầu tàu kéo kinh tế Việt Nam, nhưng phải làm sao để doanh nghiệp trong nước, khối kinh tế tư nhân ngày càng lớn lên? Điều này đồng nghĩa với việc, chúng ta cần phải có chiến lược, sách lược cụ thể để giảm thiểu sự phụ thuộc quá lớn của nền kinh tế vào khu vực FDI. Vì doanh nghiệp FDI khi không còn được hưởng ưu đãi nhiều, không còn được hưởng những món “lợi lộc” lớn là đòi rút, và chính chúng ta là người chịu thiệt.

Bạn đang đọc bài viết Có nên giảm thiểu sự phụ thuộc vào khu vực FDI? tại chuyên mục Tâm điểm của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,