Không những vậy, tại những kỳ họp Quốc hội gần đây, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Lê Vĩnh Tân luôn nhận được những câu hỏi về cải cách bộ máy. “Phải thu gọn đầu mối”, nhiều lần Bộ trưởng Tân đã trả lời như vậy. Nhưng chắc chắn, không chỉ một mình ông Tân nhìn ra vấn đề này.

p/Số lượng nhân sự tại các cơ quan hành chính hiện nay. Ảnh: Lương Bằng

Số lượng nhân sự tại các cơ quan hành chính hiện nay. Ảnh: Lương Bằng

Cải cách từ trên xuống

Cuối tháng 6/2017, Đoàn giám sát của Quốc hội về việc thực hiện chính sách, pháp luật về cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước giai đoạn 2011 – 2016 đã họp phiên thứ hai, nghe Chính phủ báo cáo và giải trình về nội dung này.

Lúc ấy, Đoàn giám sát đã có những nhận xét thẳng thắn về sự phình to của bộ máy trong thời gian qua mặc dù Nghị quyết 39 của Bộ Chính trị về tinh giản biên chế và bộ máy đã được ban hành và triển khai. Báo cáo của Chính phủ do Bộ trưởng Tân trình bày cũng không né tránh thực trạng này. Và như một điều tâm huyết, Bộ trưởng Tân cho rằng, xây dựng tổ chức bộ máy, tinh gọn đầu mối cần nghiên cứu cải cách từ trên xuống.

Vấn đề cải cách bộ máy hiển nhiên xuất phát từ những yêu cầu của thực tiễn mà mới đây chính Hội nghị Trung ương 6 cũng đã chỉ ra và Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong bài phát biểu bế mạc đã khẳng định. “Cần khẩn trương nghiên cứu, xây dựng mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị ở nước ta phù hợp với yêu cầu, điều kiện cụ thể của nước ta trong giai đoạn mới; trên cơ sở đó xác định những công việc cần thiết và có thể triển khai thực hiện ngay”.

Yêu cầu của Trung ương lập tức được Chính phủ hồi đáp bằng những giải pháp có tính chiến lược trong báo cáo của Chính phủ mới đây. Dự kiến báo cáo này sẽ được Quốc hội thảo luận tại kỳ họp thứ 4 khai mạc vào ngày 23/10 tới.

Nhìn vào báo cáo, có rất nhiều vấn đề cần suy ngẫm. Đầu nhiệm kỳ 2011-2016, Chính phủ rà soát và thấy có 16 vấn đề là các bộ, cơ quan ngang bộ chồng chéo, giao thoa, đan xen; có hai vấn đề còn bỏ trống chưa có đầu mối nào chịu trách nhiệm; và bốn vấn đề giữa các bộ phải tăng cường phối hợp mới đảm bảo hiệu lực, hiệu quả quản lý.

Theo báo cáo thì cơ cấu, tổ chức Chính phủ nhiệm kỳ 2016-2021 về cơ bản đang giữ ổn định như khóa trước, gồm 18 bộ, bốn cơ quan ngang bộ và tám cơ quan thuộc Chính phủ. Tuy nhiên, trong từng bộ thì đang tiến hành rà soát, sắp xếp lại tổ chức theo Nghị quyết 39.

Giảm trung gian, dân và doanh nghiệp đỡ khổ

Ngoài những nội dung hợp nhất một số cơ quan Đảng và Chính quyền như Hội nghị Trung ương 6 vừa thảo luận, Chính phủ thậm chí còn có những giải pháp mạnh mẽ hơn. Theo số liệu báo cáo của 19/22 bộ, cơ quan ngang bộ và tám cơ quan thuộc Chính phủ, tính đến ngày 10/12/2016 có 123 tổ chức phối hợp liên ngành (77 tổ chức do Thủ tướng hoặc các Phó Thủ tướng đứng đầu, 46 tổ chức do bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ đứng đầu) đang hoạt động với nhiều tên gọi khác nhau.

Báo cáo cũng nêu rõ định hướng việc sắp xếp, kiện toàn các tổ chức phối hợp liên ngành trong thời gian tới. Theo đó, đối với các tổ chức phối hợp liên ngành từ khi thành lập đến nay không hoạt động hoặc hoạt động không hiệu quả thì giải thể; các tổ chức được thành lập theo các chương trình quốc gia, các hội đồng... có thời hạn thì khi hết thời hạn tự giải thể.

Trả lời báo chí, ông Tân cũng khẳng định, việc thành lập các tổ chức hành chính trên cơ sở đáp ứng các tiêu chí, điều kiện cụ thể theo quy định. Thực hiện nguyên tắc phân công quản lý nhà nước “một cơ quan làm nhiều việc nhưng một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm chính”. Đây cũng chính là cốt lõi cơ bản cho việc giảm tầng nấc trung gian trong các cơ quan hành chính hiện nay.

Sẽ có những người lo lắng nếu giảm đầu mối hành chính đi thì sẽ thế nào? Nhưng như TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương đã từng khẳng định: nhà nước bớt ôm đồm thì tự khắc mọi chuyện sẽ suôn sẻ. Những gì nhà nước ôm đồm thường làm cho bộ máy cồng kềnh thêm mà hiệu quả lại không cao như kỳ vọng. Những dự án nghìn tỷ trùm mền đắp chiếu - biểu hiện của hiệu quả thấp khu vực DNNN, những khó khăn của người dân, doanh nghiệp khi giải quyết thủ tục hành chính – biểu hiện của thói quan liêu, cửa quyền trong bộ máy cồng kềnh, đã nói lên tất cả.

Bởi vậy, khi nhà nước thu mình nhỏ lại thì xã hội sẽ phát triển nhanh hơn, bền vững hơn khi nguyên lý “dùng hình thức tối thiểu để đạt hiệu quả tối đa” được áp dụng triệt để.

TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm VPQH: 3 áp lực của cải cách bộ máy

Động lực để cải cách bộ máy hiện nay vẫn là để có sự chính danh và đạt được sự tin cậy của nhân dân. Tuy vậy, động lực đó chưa hẳn đã lớn hơn 3 áp lực dưới đây.

Áp lực lớn nhất ở đây là tình trạng thâm hụt ngân sách và kịch trần nợ công. Đơn giản là chúng ta không có đủ tiền và không thể vay thêm tiền để nuôi một bộ máy ngày càng trở nên khổng lồ và ham hố.
Áp lực thứ hai là công luận. Người dân phản ứng ngày càng gay gắt hơn với tình trạng bộ máy vừa cồng kềnh , vừa kém hiệu năng. Ở đây, cũng đơn giản là người dân không muốn è cổ ra đóng thuế để nuôi một bộ máy như vậy nữa.

Áp lực thứ ba là cạnh tranh. Hội nhập thì phải cạnh tranh với thế giới. Cạnh tranh thì không chỉ là giữa các doanh nghiệp với các doanh nghiệp, quan trọng hơn là giữa nền quản trị quốc gia với nền quản trị quốc gia. Chưa cần cần nói đến chất lượng của chính sách, nếu chúng ta phải tốn gấp đôi nguồn nhân lực để làm chính sách, thì chắc chắn là chúng ta đang thua thiên hạ.

Chưa cần nói đến năng lực thực thi chính sách, nếu chúng ta phải tốn gấp đôi nguồn nhân lực để thực thi chính sách, thì chắc chắn là chúng ta đang thua thiên hạ.