Sau những khuyến nghị và cảnh báo được đưa ra hồi tháng 5, đến nay, EU đã chính thức rút

Sau những khuyến nghị được đưa ra hồi tháng 5, đến nay, EU đã chính thức rút "thẻ vàng" với thuỷ sản Việt.

Trước đó, từ ngày 13-19/5/2017, đoàn công tác của Tổng vụ các vấn đề Biển và Thủy sản của Ủy ban châu Âu đã có 5 nhóm khuyến cáo và yêu cầu Việt Nam khắc phục liên quan đến chống khai thác (hải sản đánh bắt từ biển như mực, bạch tuộc, cá ngừ, tôm sắt, cá biển…) bất hợp pháp trước ngày 30/9. 

100% lô hàng bị kiểm tra

Trong những khuyến nghị của EU, thậm chí có nhóm khuyến cáo về pháp lý và thực thi cần phải đưa vào luật và chờ Quốc hội thông qua. Cụ thể, Việt Nam phải hoàn thiện thiện thể chế quản lý, quản lý đội tàu khai thác phù hợp với nguồn lợi, hoàn thiện hệ thống kiểm tra giám sát tàu cá trên biển và tại cảng, thực xác nhận, chứng nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản và  ngăn  chặn, chấm dứt tàu cá Việt Nam khai thác bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài.

Tuy nhiên, theo Tổng cục Thủy sản, do đặc thù nghề cá Việt Nam là nghề cá nhân dân, quy mô nhỏ, đa loài, trình độ ngư dân thấp, trang thiết bị trên tàu lạc hậu nên việc áp dụng các biện pháp để giải quyết các khuyến nghị của EU chưa được triệt để, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện như việc tàu cá Việt Nam khai thác bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài... 

EU vẫn cho rằng, việc hoàn thiện thế chế là chưa đạt yêu cầu. Do đó, từ ngày 23/10, EU chính thức tuyên bố rút “thẻ vàng” đối với hoạt động khai thác thủy sản của Việt Nam.

Mặc dù, việc EU cảnh báo “thẻ vàng” đối với Việt Nam chỉ áp dụng với sản phẩm khai thác trên biển, không áp dụng cho sản phẩm thủy sản từ nuôi trồng. Tuy nhiên, tần suất kiểm tra nguồn gốc khai thác của các lô hàng sẽ tăng lên, thậm chí lên mức 100% container sẽ bị giữ lại từ 3-4 tuần để kiểm tra.

“Sẽ có hai khả năng xảy ra, nếu được thông quan thì DN cũng thiệt hại khoảng 600-700 euro/container chi phí neo đậu cảng, bến bãi trong 4 tuần kiểm tra. Trong trường hợp không được thông quan và bị trả về thì riêng tiền vận chuyển cho mỗi container đã mất 4.000 đến 5.000 euro, chưa tính tới thiệt hại hàng hóa. Đồng thời, tăng chi phí quá lớn sẽ khiến DN khó có thể cạnh tranh với các doanh nghiệp nước khác cùng xuất khẩu vào EU” - ông Ngô Viết Hoài - Phó tổng giám đốc CTy CP chế biến xuất nhập khẩu thủy sản tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cho biết.

Nói như vậy, dù có được thông quan hay không thì khi bị tuýt thẻ vàng, doanh nghiệp sẽ “thiệt đơn thiệt kép”, vừa phải chịu phát sinh thời gian vừa mất thêm chi phí lớn cho kho bãi, “đội” chi phí lô hàng xuất khẩu, dẫn tới giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong khi đó, EU hiện là một trong 3 thị trường xuất khẩu thuỷ sản lớn nhất của Việt Nam. Số liệu thống kê cho thấy, kim ngạch xuất khẩu hải sản đánh bắt của VN hằng năm đạt từ 1,9-2,2 tỉ USD. Trong đó, thị trường EU và Mỹ mỗi thị trường chiếm 16-17%, tương đương với giá trị khoảng 350-400 triệu đô la Mỹ/năm.

Bên cạnh đó, việc bị “thẻ vàng” cũng sẽ gây tâm lý lo ngại cho các nhà nhập khẩu ở các thị trường khác, đăc biệt là đối với các thị trường nhập nguyên liệu của Việt Nam để tái xuất sang thị trường EU hoặc Mỹ và các nước có quy định áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp chống khai thác IUU.

Nguy cơ “cấm cửa”

Theo quy trình, thời gian cảnh báo “thẻ vàng” của EU là 6 tháng. Sau thời gian trên, có ba khả năng xẩy ra với Việt Nam. Theo đó, nếu Việt Nam triển khai đầy đủ, toàn bộ các quy định của EU với các minh chứng cụ thể, EU có thể dỡ bỏ “thẻ vàng”.  Nếu việc triển khai các qui định của EU về IUU có tiến bộ, EU có thể thể gia hạn để hoàn thiện các nội dung còn thiếu

Tuy nhiên, trong trường hợp, các cảnh báo của EU không được thực hiện hoặc triển khai không hiệu quả, EU sẽ giơ “thẻ đỏ”, lúc đó, hải sản Việt Nam sẽ không có “cửa” để xuất khẩu sang thị trường này.


Do đó, để EU có thể đưa về thẻ xanh, ông Nguyễn Ngọc Oai, Quyền Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản cho biết, Bộ NN&PTNT sẽ trình Thủ tướng xem xét, phê duyệt kế hoạch hành động quốc gia nhằm ngăn chặn, giảm thiểu và loại bỏ khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định đến năm 2025.

Thành lập tổ công tác liên ngành do Bộ NN&PTNT làm Tổ trưởng với sự tham gia của các Bộ, ngành, hội, hiệp hội có liên quan để chỉ đạo, điều phối triển khai các biện pháp khắc phục thẻ vàng của EU.

Tổ chức các đoàn đàm phán, đối thoại để EU hiểu và ghi nhận nỗ lực của Việt Nam trong việc triển khai, đáp ứng các khuyến nghị của EU; tiếp tục biên dịch Luật Thủy sản sửa đổi và các văn bản dưới luật khi được sửa đổi ban hành để cung cấp cho EU. 

Đối với các địa phương, cần xây dựng kế hoạch cụ thể, nhằm lý tàu cá khai thác không vi phạm về IUU,ngặn chặn, chấm dứt tàu khai thác hải sản trái phép tại vùng biển các nước, xác nhận, chứng nhận nguồn gốc sản phẩm hải sản, bắt buộc tàu cá phải lắp đặt, vận hành thiết bị giám sát hành trình theo quy định...

Hiện nay, đã có 25 quốc gia, vùng lãnh thổ bị EU áp dụng biện pháp phạt thẻ. Trong đó, có 6 quốc gia bị áp dụng biện pháp thẻ đỏ. Tuy nhiên, đã có 10 nước được dỡ thẻ vàng và 3 nước đã được dỡ thẻ đỏ. Hiện chỉ còn 3 quốc gia bị áp dụng biện pháp thẻ đỏ là Campuchia, Comoros, Saint Vincent & Grenadines, 9 quốc gia và vùng lãnh thổ bị áp dụng biện pháp thẻ vàng là Kiribati, Liberia, Saint Kitts & Nevis, Sierra Leone, Đài Loan, Thái Lan, Trinidad and Tobego, Tuvalu, Việt Nam.

Hầu hết các quốc gia và vùng lãnh thổ được EU gỡ thẻ vàng thời gian khoảng từ 1 đến 2 năm, riêng Thái Lan, đã 3 năm vẫn chưa được gỡ thẻ vàng.