Thời gian gần đây liên tiếp câu chuyện liên quan đến ĐTM bị phát giác gây bức xúc dư luận như: Dự án cải tạo cảnh quan và phát triển đô thị ven sông Đồng Nai nhưng ĐTM lại... giống hệt dự án Công viên Vĩnh Hằng; dự án Nhà máy Giấy Lee & Man (Hậu Giang) tiềm ẩn nhiều nguy cơ “bức tử” sông Hậu nhưng vẫn được phê duyệt ĐTM; và mới đây nhất là dự án lấn biển - chuyển đổi 150 ha đất rừng ngập mặn ở Thái Bình, ĐTM lại không đề cập gì đến tác động xảy ra khi mất rừng…

p/Dự án cải tạo cảnh quan và phát triển đô thị ven sông Đồng Nai nhưng ĐTM lại... giống hệt dự án Công viên Vĩnh Hằng Trong ảnh: Phối cảnh công viên quảng trường của dự án.

Dự án cải tạo cảnh quan và phát triển đô thị ven sông Đồng Nai nhưng ĐTM lại... giống hệt dự án Công viên Vĩnh Hằng Trong ảnh: Phối cảnh công viên quảng trường của dự án.

Coppy từ... lỗi chính tả

Một chuyên gia đã từng tham gia Hội đồng thẩm định ĐTM thừa nhận, ĐTM gần như chủ yếu là thủ tục hỗ trợ DN và chủ đầu tư để được phê duyệt dự án. TS Nguyễn Khắc Kinh - Hội Đánh giá tác động môi trường Việt Nam cho rằng, một trong những bước quan trọng của báo cáo ĐTM chính là tham vấn ý kiến cộng đồng. Tuy nhiên, hiếm có báo cáo ĐTM nào thực hiện việc tham vấn đúng nghĩa. Thậm chí, nhiều báo cáo ĐTM còn giống nhau cả về ý kiến trả lời tham vấn của UBND cấp xã và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã lẫn lỗi chính tả.
Sở dĩ có bất cập này, theo ông Kinh do quy định trong Luật Bảo vệ môi trường còn quá chung chung. “Theo quy định, chủ dự án phải tham vấn cơ quan, tổ chức, cộng đồng chịu tác động trực tiếp bởi dự án và báo cáo ĐTM phải có nội dung kết quả tham vấn đó. Dù vậy, luật chưa quy định cụ thể thế nào là “chịu tác động trực tiếp bởi dự án”, sẽ tiến hành tham vấn ở bước nào của quá trình thực hiện và không giao cho cơ quan nào quy định chi tiết nội dung này” – ông Kinh cho biết.

Còn một bất cập nữa là theo thông lệ quốc tế, chi phí để lập một báo cáo ĐTM thường chiếm từ 1 - 3% so với tổng kinh phí của một dự án. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, ở Việt Nam có những dự án đầu tư trị giá đến hàng chục tỷ đồng, nhưng chi phí thực hiện ĐTM thậm chí chỉ là vài chục triệu đồng. Với mức chi như vậy khó có thể đáp ứng một loạt các yêu cầu khảo sát và đo đạc nghiêm túc chỉ tiêu môi trường ở các khu vực dự án cụ thể.

Xử lý cách nào?

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà cũng thẳng thắn thừa nhận những bất cập trong thực tế triển khai, điển hình như vụ Formosa, ĐTM mang tính chất chung chung, là hình thức để các DN qua mắt cơ quan chức năng.

Bộ trưởng cũng nêu quan điểm xem xét ĐTM trong giai đoạn tới là xem xét cấp giấy phép xây dựng thì lúc đó mới có thiết kế cơ sở, mới có căn cứ để đánh giá tác động môi trường. Cùng đó, ngoài các dự án đặc biệt vì mục đích an ninh - quốc phòng thì nhiệm vụ thẩm định báo cáo ĐTM được giao cho các cơ quan độc lập có khả năng cung cấp dịch vụ với các ràng buộc về trách nhiệm pháp lý rõ ràng. “Về lâu dài sẽ nghiên cứu xây dựng Luật ĐTM riêng như một số nước trên thế giới đã làm; sàng lọc, phân chia thành các nhóm dự án tùy thuộc vào mức độ nhạy cảm, phức tạp về khía cạnh môi trường từ đó quy định rõ phạm vi, quy trình, các bước/khâu ĐTM và mức độ chi tiết của báo cáo ĐTM đối với từng nhóm dự án” – Bộ trưởng cho biết.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hữu Trí khẳng định, “đánh giá tác động môi trường chỉ thật sự có giá trị khi nó được thực hiện bởi những người nghiên cứu có trách nhiệm và phải được hội đồng thẩm định soi xét nghiêm khắc, thậm chí phải sẵn sàng “tuyên án tử” với những dự án mà bản báo cáo ĐTM làm cho đủ thủ tục mà không có giá trị thực tiễn”.

Bạn đang đọc bài viết Báo cáo đánh giá tác động môi trường: Méo mó, có như không tại chuyên mục Thời sự của Báo Diễn đàn doanh nghiệp. Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác: email toasoan@dddn.com.vn, hotline: (024) 3.5771239,